Saturday, October 29, 2016
ចរណៈ ១៥ យ៉ាង
វិជ្ជា៣ និង វិជ្ជា៨ត្រូវបានលើកយកមកនិយាយរួចហើយតាំងពីឆ្នាំមុន ដោយការឃ្លាតឆ្ងាយពី អាណាចក្រវ៉ឺដប្រេសមួយរយៈវែងធ្វើឲ្យមានការយឺតយូរ មិនបានបន្តនិយាយពីចរណៈ១៥ឲ្យ បានទាន់តាមតម្រូវការ។ ក្នុងអត្ថបទនេះនឹងលើកយកចរណៈ១៥របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមក និយាយជាបន្តទៅទៀត គ្រាន់បានជាឈ្នួននៃសតិបញ្ញាក្នុងការសិក្សារិះគិតតទៅ។
ចរណៈ ប្រែថា “ការប្រព្រឹត្ត, ការត្រាច់ទៅ ឬការដើរ” ។ ចរណៈនេះជាឈ្មោះបដិបទា របស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ឬ ពុទ្ធសាវ័ក ដែលព្រះអង្គមានចរណៈដ៏បរិបូណ៌ សំដៅយកការ ប្រព្រឹត្តល្អដោយកាយ វាចា ចិត្តឥតមានបុគ្គលណាមួយ ចាប់ថ្នាក់ ចោទប្រកាន់ ក្នុងផ្លូវសីលធម៌ ឬ រង្កៀសចំពោះសេចក្តីប្រព្រឹត្តិព្រះអង្គបានឡើយ។ ចរណៈទាង១៥ ចែកចេញជា៣ពួកគឺ សីល ជាពួកទី១ សទ្ធម្ម ជាពួកទី២ ឈាន ជាពួកទី៣។
ពួកទី១ សីល
១-សីលសំវរៈ សង្រួមកាយវាចាតាមសិក្ខាបទនៃសីល។
២-ឥន្ទ្រិយសំវរៈ សង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦ បានដល់ ១-ចក្ខុន្ទ្រីយ គឺភ្នែក, ២-សោតិន្ទ្រិយ គឺត្រចៀក, ៣-ឃានិន្ទ្រិយ គឺច្រមុះ, ៤-ជីវ្ហិន្ទ្រិយ គឺអណ្តាត, ៥-កាយិន្ទ្រិយ គឺកាយ និង ៦-មនិន្ទ្រិយ គឺចិត្ត។
៣-ភោជនេ មត្តញ្ញុតា សេចក្តីដឹងប្រមាណក្នុងភោជន។
៤-ជាគរិយានុយោគៈ ប្រកបរឿយៗក្នុងការភ្ញាក់រលឹក។
ពួកទី២ សទ្ធម្ម ៧យ៉ាង
៥-សទ្ធា ការជឿហេតុផលដែលគួរជឿ។
៦-ហិរិ សេចក្តីខ្មាស់បាប។
៧-ឱតប្បៈ សេចក្តីតក់ស្លុតខ្លាចបាប។
៨-ពាហុសច្ចៈ ភាពជាអ្នករៀនសូត្រច្រើន។
៩-វីរយៈ សេចក្តីប្រឹងប្រែង។
១០-សតិ សេចក្តីរលឹកចាំបាន។
១១-បញ្ញា ការដឹងច្បាស់ទូទៅ។
ពួកទី៣ រូបជ្ឈាន
ពាក្យថា “ឈាន” ប្រែថា “ការដុតកំដៅនូវនីវរណៈ, ការពិនិត្យសម្លឹងនូវអារម្មណ៍” ដើម្បី បង្វឹកចិត្តទាល់តែកើត អប្បនាសមាធិជាលំដាប់ តាំងពីឈានថ្នាក់ទាបរហូតដល់ ថ្នាក់ខ្ពស់។
១២-បឋមជ្ឈាន ឈានទី ១ ប្រកបដោយអង្គ៥ គឺ ១-វិតក្កៈ សេចក្ដីនឹកសំដៅឆ្ពោះទៅរក អារម្មណ៍ដែលកំពុង ភាវនា។ ២-វិចារៈ សេចក្ដីរំពឹងពិចារណាអារម្មណ៍ដែលកំពុងភាវនា។ ៣-បីតិ សេចក្ដីឆ្អែតចិត្ត ។ ៤-សុខៈ សេចក្ដីសប្បាយក្នុងចិត្ត។ ៥-ឯកគ្គតា ដំណើរមូលចិត្តស្លុងទៅ ក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ។
១៣-ទុតិយជ្ឈាន ឈានទី២ ប្រកបដោយអង្គ៣ គឺ បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា។ លះនូវវិតក្កៈ និង វិចារៈ។
១៤-តតិយជ្ឈាន ឈានទី ៣ ប្រកបដោយអង្គ២ គឺសុខៈ ឯកគ្គតា។ លះវិតក្កៈ វិចារៈ និង បីតិ ។
១៥-ចតុត្ថជ្ឈាន ឈានទី៤ ប្រកបដោយអង្គ២ គឺ ឯកគ្គតា និង ឧបេក្ខា។ លះវិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ និង សុខៈ។
ឈានទាំងបួនថ្នាក់នេះ ហៅថា រូបជ្ឈាន ជាឈានមានរូបធម៌ជាអារម្មណ៍រាប់បញ្ចូល ក្នុងរូបាវចរភូមិ ។ បុគ្គលអ្នកចម្រើនភាវនា បានសម្រេចផ្លូវឈាន សូម្បីត្រឹមតែ បឋមជ្ឈានប៉ុណ្ណោះ ក៏ជួបប្រទះសេចក្ដីសុខសប្បាយធម្មតា ឆ្ងាញ់ពិសាជាងរសជាតិអ្វីៗ ទាំង អស់។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយចរណៈទាំង១៥នេះឥតមានខ្វះចន្លោះត្រង់ណាឡើយ។
សិក្សាពាក្យ
រូបជ្ឈាន (រូបុ័ច-ឈាន) ឈានដែលមានរូបធម៌ជាអារម្មណ៍ ។
អប្បនាសមាធិ (អ័ប-ប៉ៈ ន៉ា–) សមាធិដែលចុះស្លុងស៊ប់ក្នុងអង្គឈានពេញបរិបូរ ។
រូបភព (រូប៉ៈភប់) កន្លែងកើតនៃរូបព្រហ្ម។
រូបាវចរ (រូប៉ាវ៉ៈចៈរៈ ឬ-ច; បា. < រូប + អវចរ) ចិត្តដែលត្រាច់រង្គាត់ ឬអន្ទោលទៅ ក្នុងរូបភព ។
រូបាវចរភូមិ (រូប៉ាវៈចៈរៈ ភូម; បា. < រូប + អវចរ + ភូមិ) ភូមិ, ទី ឬថ្នាក់របស់រូបាវចរ ។
ឥន្ទ្រិយ ឬ ឥន្ទ្រីយ៍ (អិន-ទ្រី)ភាវៈជាធំ, ឥស្សរភាព; អានុភាព, អំណាច; គុណានុភាពឬគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះឥន្រ្ទឬដែលជាប់ទាក់ទងអំពីព្រះ ឥន្រ្ទកម; រូបកាយ; កម្លាំង, កម្លាំងកាយ; សេចក្ដីដឹង, ប្រាជ្ញា; អារម្មណ៍; មុខការ, នាទី; អាយតនៈខាងក្នុង, ប្រសាទឬប្រសាទរូប : សង្រួម ឥន្រ្ទិយ ប្រុងប្រយ័ត្នអាយតនៈខាងក្នុងមានភ្នែកជាដើម។ ឥន្រ្ទិយ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ព. ពុ. ប្រាប់ថាអ្វីដែលជាធំ តាមមុខតាមនាទីរបស់ខ្លួនឬដែលមានបែបភាពផ្សេងដោយឡែកហៅថា ឥន្រ្ទិយ, ដូចជា ភ្នែក ហៅ ចក្ខុន្រ្ទិយ; ត្រចៀក ហៅ សោតិន្រ្ទិយ; ច្រមុះ ហៅ ឃានិន្រ្ទិយ; អណ្ដាត ហៅ ជីវ្ហិន្រ្ទិយ; កាយ ហៅ កាយិន្រ្ទិយ; មនោ ឬ ចិត្ត ហៅ មនិន្រ្ទិយ (ព្រោះអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ នេះជាធំក្នុងការទទួល អារម្មណ៍តាមនាទីរបស់ខ្លួន ជាជំនួសគ្នាពុំបាន) ។ (វចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត)
សិក្ខាបទ (–បត់) ចំណែក, មាត្រារបស់សីលឬរបស់វិន័យ ។
នីវរណៈ = ធម៌ដែលជាគ្រឿងរារាំងចិត្តមិនឲ្យបានសម្រេចសេចក្តីល្អ ហៅថា នីវរណធម៌ មាន ៥យ៉ាងគឺៈ
១- កាមច្ឆន្ទៈស្រឡាញ់ចូលចិត្តក្នុងអារម្មណ៍មានរូបជាដើម ដែលជាទីគាប់ចិត្ត។
២- ព្យាបាទៈ ចងចិត្តគំនុំគុំគួនអ្នកដទៃ។
៣- ថីនមិទ្ធៈ ដំណើរដែលចិត្តរុញថយ និងដំណើរងុយងោកងក់។
៤- ឧទ្ធច្ចកុកុក្កុច្ចៈ (អ៊ុត-ធាច់ចៈ – កុកកុច ចៈ) ដំណើរដែលចិត្តរាយមាយនិងរសាប់រសល់។
៥- វិចិកិច្ឆា សេចក្តីសង្ស័យមិនចេះដាច់ស្រេច។
Sunday, October 23, 2016
កំណើតបុណ្យបូជាព្រះចន្ទសំពះព្រះខែ
មានប្រជាពុទ្ធបរិស័ទទាំងឡាយ
នាំគ្នាប្រារព្ធរាល់ឆ្នាំដោយមានជំនឿឬរំលឹកខួបអង្គនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបរមគ្រូកាលនៅជាពោធិសត្វ។
កាលដែលព្រះអង្គយោនយកកំណើតកើតជាសត្វទន្សាយ
ដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីវេលារាត្រី ព្រះចន្ទពេញវង់មានពន្លឺល្អសោភា
ព្រះអង្គក្រលេកមើលព្រះចន្ទហើយមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាប្រកបដោយករុណាចិត្តព្រះអង្គនឹកគិតដូច្នេះថាបើអ្នកណាត្រូវការសាច់របស់អញ
អាត្មាអញ នឹងបំពេញជីវិតជាទានក្នុងកាលឥឡូវនេះ។
អស្ចារ្យណាស់គ្រាន់តែនឹកគិតប៉ុណ្ណោះ
ក៏ក្ដៅដល់អាសនៈព្រះឥន្ទស្ដេចទ្រង់អាវជ្ជនាកា ឃើញទន្សាយព្រះពោធិសត្វ
មានករុណាជ្រះថ្លាចង់បំពេញទាន ក៏ហោះចុះមកនិម្មិតធ្វើជា
ព្រាហ្មណ៍ចាស់ជរាម្នាក់ហើយមកកាន់សំណាក់ទន្សាយពោធិសត្វរួចបានពោលថាខ្ញុំដើរផ្លូវឆ្ងាយអត់ឃ្លានគ្មានអាហារបរិភោគមកយូរថ្ងៃហើយជីវិតរបស់ខ្ញុំនឹងក្ស័យក្នុងថ្ងៃនេះហើយបើមិនបានអ្វីនោះ!
ធ្វើដូចម្ដេចនឹងបានអាហារបរិភោគអ្ហេះ?
ពោធិសត្វឆ្លើយថាបើអ្នកត្រូវការចូលរកឧសបង្កាត់ភ្លើងឲ្យឆេះទៅចុះ! ខ្ញុំនឹងលោតចូលក្នុងភ្លើងរួចអ្នកនឹងបានសាច់ខ្ញុំបរិភោគ។ ព្រាហ្មណ៍ចាស់តបថាខ្ញុំអរគុណណាស់ ហើយក៏រកឧសបង្កាត់ភ្លើងជាគំនរយ៉ាងធំរួចហើយ ទន្សាយពោធិសត្វ រលាស់ខ្លួនយ៉ាងស្អាតលោតចូលទៅក្នុងភ្លើង ស្រាប់តែភ្លើងនោះរលត់អស់ទៅសូម្បីតែរោមមួយសរសៃក៏មិនឆេះផង។
ហេតុដ៏អស្ចារ្យនេះហើយដែលនាំព្រាហ្មណ៍ចាស់ ស្ងើចសរសើរហើយឥន្ទព្រាហ្មណ៍ ក៏ហោះទៅយកថ្មកែវសិលាមួយដុំទៅគូសវាសភ្ជាប់រូបទន្សាយពោធិសត្វក្នុងវង់ព្រះចន្ទនោះទៅ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយទើបបានជាអ្នកខ្លះយល់ថាមើលទៅឃើញហាក់ដូចជារូបទន្សាយនៅរង្វង់ព្រះចន្ទ។
ដោយមានហេតុដូចបានពោលមកនេះហើយបានជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនានាំគ្នាគោរពបូជាព្រះចន្ទសំពះព្រះខែជាប់តមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ចំណេះដឹងនានាក្នុងពុទ្ធសាសនាខ្មែរ
Saturday, October 15, 2016
ពុទ្ធគុណ
មានពុទ្ធបរិស័ទ
ជាច្រើនដែលធ្លាប់តែបានសូត្រនូវធម៌សរសើរគុណរបស់សម្មាសម្ពុទ្ធ
ប៉ុន្តែមិនបានដឹងអំពីសេចក្តីប្រែ ដូច្នេះហើយក៏ចេះតែសូធ្យ ៗ
ទៅមិនដឹងជាមានសេចក្តីប្រែយ៉ាងនោះទេ ។
ទុកតែធម៌នេះ មិនបានពិស្តារយ៉ាងណាក៏ដោយតែជាចំណែកមួយសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទជាអ្នកបានចូលមកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថ្មី ៗ ងាយស្រួល ក្នុងការសិក្សាយល់ដឹងអំពីគុណព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមួយចំណែកដែរ សូមញាតិញោមអានសេចក្តី និងយកចិត្តទុកដាក់ដោយគោរពចុះ ពុទ្ធគុណ គឺជាសេចក្តីល្អរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមាន ១០ យ៉ាងគឺ៖
១ ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ
ព្រះអង្គឆ្ងាយចាកសឹកសត្រូវ ពោលគឺកិលេសព្រមទាំងវាសនា គឺកាយយោគ
និងវចីបយោគ ។
២ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ទ្រង់ព្រះនាមថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវ
ញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គឥតមានគ្រូអាចារ្យណាប្រដៅ
ព្រះអង្គឡើយ ។
៣ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ទ្រង់ព្រះនាមថា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ព្រោះព្រះអង្គ
បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា ៣ និងវិជ្ជា ៨ និងចរណៈ ១៥ ។
៤ សុគតោ ទ្រង់ព្រះនាមថា សុគតោ ព្រោះព្រះអង្គមានដំណោះល្អយាង
ទៅកាន់សុន្ទរស្ថាន គឺអមតមហានិព្វាន ។
៥ លោកវិទូ ទ្រង់ព្រះនាមថា លោកវិទូ ព្រោះព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ។
៦ អនុត្តរោ ទ្រង់ព្រះនាមថា អនុត្តរោ ព្រោះព្រះអង្គប្រសើរដោយសីលា
ទិគុណរកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ។
៧ បុរិសទម្មសារថិ ទ្រង់ព្រះនាមថា បុរិសទម្មសារថិ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នក
ទូន្មាននូវបុរសដែលមានឧបនិស្ស័យគួរនឹងទូន្មានបាន ។
៨ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ទ្រង់ព្រះនាមថា សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ព្រោះ
ព្រះអង្គជាសាស្តាចារ្យនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ។
៩ ពុទ្ធោ ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវចតុរារិយសច្
ច ហើយញុំាងអ្នកដទៃឲ្យត្រាស់ដឹងផង ។
១០ ភគវា ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះព្រះអង្គមានដំណើរទៅកាន់ត្រៃភព
ខ្ជាក់ចោលហើយ គឺថា ព្រះអង្គមិនត្រឡប់កើតទៀតឡើយ ។
ការរលឹកដល់គុណរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលហៅថាពុទ្ធានុស្សាតិមិនមែនសម្តៅការលើកយកពាក្យណាមួយ មកទន្ទេញស្វាធ្យាយ ទាំងដែលមិនដឹងថា តើពាក្យនីមួយ ៗ នោះមានន័យយាងណានោះទេ តាមពិតទៅការរឮកដល់គុណរបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ គឺនៅត្រង់ការយល់ ហើយពិចារណាតាមសមត្ថភាពនៃសទ្ធា និងបញ្ញារហូតកើតសេចក្តីស្ងប់ចិត្ត ឃ្លាតឆ្ងាយពីបាបទាំងពួង ។ នេះហៅថា ពុទ្ធាស្សតិ ដែលប្រែថា ការរលឹករឿយ ៗ ដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មិនមែននៅត្រង់ការទន្ទេញ ពុទ្ធានុស្សតិ ឬអរហំ ទាំងដែលមិនបានយល់ដល់ពុទ្ធគុណនោះឡើយ ។
ព្រះនាមរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ អាចក្លាយជាទីតាំងនៃសេចក្តីស្ងប់ចិត្តនិងធ្វើឲ្យអ្នកនឹងឃើញមានសេចក្តីរីករាយ ជ្រះថ្លាកើតបុណ្យកុសលផ្សេង ៗ យ៉ាងណាមិញ មនុស្សយើងក៏គួរតែរៀនតាមព្រះអង្គ ត្រង់ដែលថា ពេលដែលគេនឹងដល់យើងកាលណា ក៏កើតសេចក្តីសុខកាយ
សប្បាយចិត្ត មិនក្តៅក្រហាយចិត្ត ។
ទុកតែធម៌នេះ មិនបានពិស្តារយ៉ាងណាក៏ដោយតែជាចំណែកមួយសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទជាអ្នកបានចូលមកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថ្មី ៗ ងាយស្រួល ក្នុងការសិក្សាយល់ដឹងអំពីគុណព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមួយចំណែកដែរ សូមញាតិញោមអានសេចក្តី និងយកចិត្តទុកដាក់ដោយគោរពចុះ ពុទ្ធគុណ គឺជាសេចក្តីល្អរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមាន ១០ យ៉ាងគឺ៖
១ ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ
ព្រះអង្គឆ្ងាយចាកសឹកសត្រូវ ពោលគឺកិលេសព្រមទាំងវាសនា គឺកាយយោគ
និងវចីបយោគ ។
២ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ទ្រង់ព្រះនាមថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវ
ញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គឥតមានគ្រូអាចារ្យណាប្រដៅ
ព្រះអង្គឡើយ ។
៣ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ទ្រង់ព្រះនាមថា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ព្រោះព្រះអង្គ
បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា ៣ និងវិជ្ជា ៨ និងចរណៈ ១៥ ។
៤ សុគតោ ទ្រង់ព្រះនាមថា សុគតោ ព្រោះព្រះអង្គមានដំណោះល្អយាង
ទៅកាន់សុន្ទរស្ថាន គឺអមតមហានិព្វាន ។
៥ លោកវិទូ ទ្រង់ព្រះនាមថា លោកវិទូ ព្រោះព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ។
៦ អនុត្តរោ ទ្រង់ព្រះនាមថា អនុត្តរោ ព្រោះព្រះអង្គប្រសើរដោយសីលា
ទិគុណរកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ។
៧ បុរិសទម្មសារថិ ទ្រង់ព្រះនាមថា បុរិសទម្មសារថិ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នក
ទូន្មាននូវបុរសដែលមានឧបនិស្ស័យគួរនឹងទូន្មានបាន ។
៨ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ទ្រង់ព្រះនាមថា សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ព្រោះ
ព្រះអង្គជាសាស្តាចារ្យនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ។
៩ ពុទ្ធោ ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវចតុរារិយសច្
ច ហើយញុំាងអ្នកដទៃឲ្យត្រាស់ដឹងផង ។
១០ ភគវា ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះព្រះអង្គមានដំណើរទៅកាន់ត្រៃភព
ខ្ជាក់ចោលហើយ គឺថា ព្រះអង្គមិនត្រឡប់កើតទៀតឡើយ ។
ការរលឹកដល់គុណរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលហៅថាពុទ្ធានុស្សាតិមិនមែនសម្តៅការលើកយកពាក្យណាមួយ មកទន្ទេញស្វាធ្យាយ ទាំងដែលមិនដឹងថា តើពាក្យនីមួយ ៗ នោះមានន័យយាងណានោះទេ តាមពិតទៅការរឮកដល់គុណរបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ គឺនៅត្រង់ការយល់ ហើយពិចារណាតាមសមត្ថភាពនៃសទ្ធា និងបញ្ញារហូតកើតសេចក្តីស្ងប់ចិត្ត ឃ្លាតឆ្ងាយពីបាបទាំងពួង ។ នេះហៅថា ពុទ្ធាស្សតិ ដែលប្រែថា ការរលឹករឿយ ៗ ដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មិនមែននៅត្រង់ការទន្ទេញ ពុទ្ធានុស្សតិ ឬអរហំ ទាំងដែលមិនបានយល់ដល់ពុទ្ធគុណនោះឡើយ ។
ព្រះនាមរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ អាចក្លាយជាទីតាំងនៃសេចក្តីស្ងប់ចិត្តនិងធ្វើឲ្យអ្នកនឹងឃើញមានសេចក្តីរីករាយ ជ្រះថ្លាកើតបុណ្យកុសលផ្សេង ៗ យ៉ាងណាមិញ មនុស្សយើងក៏គួរតែរៀនតាមព្រះអង្គ ត្រង់ដែលថា ពេលដែលគេនឹងដល់យើងកាលណា ក៏កើតសេចក្តីសុខកាយ
សប្បាយចិត្ត មិនក្តៅក្រហាយចិត្ត ។
កិលេស
កិលេស១០
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា
កិលេសមានន័យថា ការធ្វើឲ្យក្រខ្វក់ ការឈឺចាប់
ឬថ្នាំបំពុល ។ តាមគម្ពីរចាស់ៗ ពាក្យថា កិលេស ជាទូទៅសំដៅយកចេតសិក
ដែលធ្វើឲ្យងងឹតដល់ ចិត្ត ហើយបង្ហាញរូបរាងរបស់វាជាអកុសលកម្ម ។
កិលេស, ជាពិសេសពិសពុលទាំង៣គឺ លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ, ជាឬសគល់
នៃវដ្តសង្សារ ការកើតស្លាប់ឥតឈប់ឈរ ។ កិលេសរមែងកើតឡើង
ជាមួយនឹងតណ្ហា ដែលធ្វើឲ្យក្រខ្វក់ដល់កាយកម្មនិងមនោ កម្ម ។
តាមគម្ពីរព្រះអភិធម្ម កិលេសចែកចេញជា១០យ៉ាង កិលេស៣ខាង
ដើម លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ជាប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខទាំងពួង ។
គេត្រូវតែផ្តាច់ឫសរបស់វាចេញ ឲ្យអស់អំពីសន្តានចិត្ត ដើម្បី
គេរស់នៅបានប្រកបដោយសេចក្តីសុខ ។
ឬថ្នាំបំពុល ។ តាមគម្ពីរចាស់ៗ ពាក្យថា កិលេស ជាទូទៅសំដៅយកចេតសិក
ដែលធ្វើឲ្យងងឹតដល់ ចិត្ត ហើយបង្ហាញរូបរាងរបស់វាជាអកុសលកម្ម ។
កិលេស, ជាពិសេសពិសពុលទាំង៣គឺ លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ, ជាឬសគល់
នៃវដ្តសង្សារ ការកើតស្លាប់ឥតឈប់ឈរ ។ កិលេសរមែងកើតឡើង
ជាមួយនឹងតណ្ហា ដែលធ្វើឲ្យក្រខ្វក់ដល់កាយកម្មនិងមនោ កម្ម ។
តាមគម្ពីរព្រះអភិធម្ម កិលេសចែកចេញជា១០យ៉ាង កិលេស៣ខាង
ដើម លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ជាប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខទាំងពួង ។
គេត្រូវតែផ្តាច់ឫសរបស់វាចេញ ឲ្យអស់អំពីសន្តានចិត្ត ដើម្បី
គេរស់នៅបានប្រកបដោយសេចក្តីសុខ ។
កិលេស១០យ៉ាងនោះគឺៈ
-
- ១- លោភោ សភាពធ្វើចិត្តឲ្យជាប់ជំពាក់ នៅក្នុងអារម្មណ៍ ។
- ២- ទោសោ សភាពធ្វើចិត្តឲ្យប្រទុស្ត ក្នុងអារម្មណ៍ ។
- ៣- មោហោ សភាពធ្វើចិត្តឲ្យវង្វេង ក្នុងអារម្មណ៍ ។
- ៤- មានោ សភាពលើកខ្លួន ឬដាក់ខ្លួន ហួសការពិត ។
- ៥- ទិដ្ឋិ ធម្មជាតិធ្វើចិត្តឲ្យឃើញខុស ឬយល់ខុស ។
- ៦- វិចិកិច្ឆា ធម្មជាតិឲ្យសង្ស័យ ឬស្ទាក់ស្ទើរ ។
- ៧- ថីនំ ធម្មជាតិឲ្យចិត្តឲ្យរួញរា ឬធុញទ្រាន់ក្នុងកុសលផ្សេងៗ ។
- ៨- ឧទ្ធច្ចំ ធម្មជាតិធ្វើចិត្តឲ្យញាប់ញ័រ ឬឲ្យរាយមាយ ។
- ៩- អហិរិកំ ធម្មជាតិមិនខ្ពើមអំពើទុច្ចរិត ។
- ១០- អនោតប្បំ ធម្មជាតិមិនខ្លាច ឬមិនតក់ស្លុតនូវអំពើទុច្ចរិត ។
- ស្តាប់លោកអគ្គបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស និងយាយពីកិលេស
ពោធិបក្ខិយធម៌៣៧
ពោធិបក្ខិយធម៌៣៧
សតិបដ្ឋាន៤សតិបដ្ឋានមាន៤គឺៈ
១- កាយានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណា កាយ ជាអារម្មណ៍
២- វេទនានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណា វេទនា ជាអារម្មណ៍
៣- ចិត្តានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណាចិត្ត ជាអារម្មណ៍
៤- ធម្មានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណា ធម៌ ជាអារម្មណ៍
សតិបដ្ឋាន មកពីពាក្យ សតិ=ការរឭក ការប្រុងស្មារតី និងពាក្យ
បដ្ឋាន=គ្រឹះ មូលដ្ឋាន។ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនថា សតិបដ្ឋានជាផ្លូវមូល
តែមួយ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃសត្វទាំងឡាយ ដើម្បីលះបង់
សេចក្តីសោក និងសេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ដើម្បីរំលត់បង់នូវទុក្ខនិងទោ
មនស្ស ដើម្បីបាននូវអរិយមគ្គ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការ ដើម្បីធ្វើឲ្យ
ជាក់ច្បាស់ នូវព្រះនិព្វាន (សុត្តន្តបិដក មហាវគ្គ១៧ ទំព័រ២៤៤) ។
សតិបដ្ឋានគឺជាការបដិបត្តិ ដើម្បីចម្រើនកម្មដ្ឋានទាំង ២យ៉ាង គឺធ្វើអារម្មណ៍ឲ្យស្ងប់ល្អផង(សមថកម្មដ្ឋាន) និងចម្រើនបញ្ញាផង
(វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ។ សតិបដ្ឋានជាកិច្ចប្រតិបត្តិ នៃសម្មាសតិ
និងសម្មាសមាធិ ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ដែលដឹកនាំយោគី ទៅ
កាន់ ព្រះនិព្វាន ជាទីបរមសុខ ។
សម្មប្បធាន៤សម្មប្បធានមាន៤គឺៈ
១- សំវរប្បធាន ព្យាយាមប្រយ័ត្នមិនឲ្យ បាបកើតឡើងក្នុងសន្តាន
២- បហានប្បធាន ព្យាយាមលះបាប ដែលកើតឡើងរួចហើយ
៣- ភាវនាបធាន ព្យាយាមញ៉ាំងកុសល ឲ្យកើតឡើងក្នុងសន្តាន
៤- អនុរក្ខនាបធាន ព្យាយាមរក្សាកុសល មិនឲ្យសាបសូន្យទៅវិញ ។
សម្មប្បធាន បានដល់សេចក្តីព្យាយាមដ៏ឧត្តម៤យ៉ាង ដែលជា
ចំណែកនៃផ្លូវទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ។ សម្មប្បធានអាស្រ័យ
លើការយល់ដឹង នូវការកើតនិងការមិនកើត នៃនាម
ធម៌ផ្សេងៗ ក្នុងកាលវេលាដែលកន្លងទៅហើយ និងសតិរ
ឭករបស់យើង ក្នុងការវៀងវៃដើម្បីធ្វើសកម្មភាពទប់ទល់
។ សម្មប្បធានជំរុញយើងឲ្យលះបង់ធម៌ដែលជាអកុសល
ហើយធ្វើឲ្យកុសលធម៌រីកចម្រើនឡើង ។ សម្មប្បធានគឺជា
សម្មាវាយាមោ ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ហើយនិងវិរិយិន្រ្ទិយ
ក្នុងឥន្រ្ទិយ៥ ។
ឥទ្ធិបាទធម៌៤ ឥទ្ធិបាទធម៌ជាគ្រឿងឲ្យសម្រេចផលមាន ៤គឺៈ
១- ឆន្ទៈ សេចក្តីចូលចិត្តស្រឡាញ់ ក្នុងកិច្ចការ
២- វិរិយៈ សេចក្តីព្យាយាមប្រកបកិច្ចការ
៣- ចិត្តៈ សេចក្តីយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងកិច្ចការ
៤- វីមំសា សេចក្តីឧស្សាហ៍ត្រិះរិះពិចារណារកហេតុផលក្នុងកិច្ចការ ។
ឥទ្ធិបាទធម៌ គឺគុណធម៌ជាគ្រឿងឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ។ ក្នុង
ព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យថាឥទ្ធិសំដៅយកឬទ្ធិខាងផ្លូវចិត្តឬផ្លូវជំនឿ
សាសនាដែលជាគ្រឹះនៃកម្លាំង ។ ក្នុងការស្វែងរកការត្រាស់ដឹង
ឥទ្ធិបាទធម៌៤នេះជាកម្លាំងឲ្យសម្រេចផលបាន ។ ក្នុងវិរទ្ធសូត្រ
(សំយុត្តនិកាយលេខ៥១.២)មានសេចក្តីថាៈ ម្នាលភិក្ខុ! អ្នកដែលមិន
ខ្វល់ខ្វាយចំពោះឥទ្ធិបាទ គឺជាអ្នករាយមាយចំពោះអរិយមគ្គដែលនាំ
ផ្លូវទៅកាន់ទីបំផុតនៃ ទុក្ខ ។ អ្នកដែលទទួលយកឥទ្ធិបាទ
គឺជាអ្នកទទួលយកអរិយមគ្គ ដែលនាំ
ផ្លូវទៅកាន់ទីបំផុតនៃទុក្ខ ។ មូលដ្ឋាននៃឥទ្ធិបាទ ស្ថិតនៅលើការ
ចម្រើនសមាធិលើឆន្ទៈ វិរិយៈ ចិត្តៈ និងវិមំសា ។ ក្នុងធម្មបរិយាយ
នៃគម្ពីរធម៌ជាច្រើន ឥទ្ធិបាទធម៌នេះគេចម្រើនជាប់ជាមួយនឹងសម្មប្បធាន
ដូចជាការចម្រើនសមាធិលើឆន្ទៈជាដើម មានសេចក្តីបរិយាយថាៈ ម្នាលភិក្ខុ!
កាលណាភិក្ខុ តាំងនៅស៊ប់ក្នុងសមាធិ មានអារម្មណ៍មូលតែមួយលើឆន្ទៈ
នេះហៅថាឆន្ទៈសមាធិ ។
ភិក្ខុនោះបង្កើតឆន្ទៈ ដើម្បីសភាវៈនៃអកុសលធម៌ ដែលមិនទាន់កើតឡើង
មិនអាចកើតឡើងបាន ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល
ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញសេចក្តីព្យាយាម ភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យឆន្ទៈកើតឡើង
ដើម្បីបោះបង់ចោលនូវសភាវៈនៃអកុសលធម៌ដែលបានកើតឡើងហើយ…
ដើម្បីសភាវៈនៃកុសលធម៌ ដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើងបានដើម្បីរក្សាទុកនូវ
សភាវៈនៃកុសលធម៌ដែលបាន កើតឡើងហើយ កុំឲ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញ
សេចក្តីព្យាយាម ។ ទាំងអស់នេះហៅថា វិរិយសង្ខារ ។ ដូច្នេះឆន្ទៈនៃភិក្ខុនោះ
និងឆន្ទៈសមាធិ និងវិរិយសង្ខារ ហៅថាមូលដ្ឋាន សម្រាប់ឬទ្ធិនៃចិត្ត ដែលប្រកប
ដោយឆន្ទសមាធិ និងវិរិយសង្ខារ ។ ធម្មបរិយាយពន្យល់អំពី ឥទ្ធិបាទ៣ទៀត
តាមរបៀបដូចគ្នាដែរ ។
ឥន្រ្ទិយ ៥ ឥន្រ្ទិយធម៌ជាធំមាន៥ គឺៈ
១- សទ្ធិន្រ្ទិយ សទ្ធាជាធំ
២- វិរិយិន្រ្ទិយ វិរិយៈជាធំ
៣- សតិន្រ្ទិយ សតិជាធំ
៤- សមាធិន្រ្ទិយ សមាធិជាធំ
៥- បញ្ញិន្រ្ទិយ បញ្ញាជាធំ ។
ឥន្រ្ទិយមានន័យថា របស់ព្រះឥន្រ្ទ ឬជាទីរីករាយរបស់ព្រះឥន្ទ ដែលជាស្តេចទេវតា នៃស្ថានតាវតឺង្ស ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ឥន្រ្ទិយបានដល់អ្វីដែលជាធំក្នុងការ
គ្រប់គ្រងត្រួតពិនិត្យ ដូចព្រះឥន្រ្ទ ដែលមានអំណាចជាធំលើពួកទេវតា ។
ឥន្រ្ទិយអាចមាននៅ ក្នុងក្រុមធម៌៣ប្រការ គឺក្នុងធម៌ដែលជារបស់ចិត្ត (ឥន្រ្ទិយ៥ខាងលើ) ដែលជារបស់ អាយតនៈ (ឥន្រ្ទិយ៦ មានចក្ខិន្រ្ទិយជាដើម) និងដែលជារបស់បាតុភូត (
ឥន្រ្ទិយ២២) ។ ក្នុងទីនេះនិយាយតែអំពី ឥន្រ្ទិយជារបស់ចិត្ត ដែលជាផ្នែកនៃ
ពោធិបក្ខិយធម៌៣៧ ។
១- សទ្ធិន្រ្ទិយ សទ្ធាជាធំ បានដល់សទ្ធាចំពោះការត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធ ។
២- វិរិយិន្រ្ទិយ វិរិយៈជាធំ បានដល់ការបំពេញ សម្មប្បធាន៤ ។
៣- សតិន្រ្ទិយ សតិជាធំ បានដល់ប្រមូលអារម្មណ៍ ទៅលើសតិបដ្ឋាន៤ ។
៤- សមាធិន្រ្ទិយ សមាធិជាធំ បានដល់ការសម្រេចឈាន៤ថ្នាក់ ។
៥- បញ្ញិន្រ្ទិយ បញ្ញាជាធំ បានដល់បញ្ញាយល់ដឹង អំពីអរិយសច្ចៈ៤ ។
ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ ៦.៥៥ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា បញ្ញិន្រ្ទិយ ជាចំបងគេក្នុងឥន្រ្ទិយ
ទាំង៥នេះ ។ ព្រះអង្គមានបន្ទូលទៅកាន់ភិក្ខុសោណៈថាៈ កាលណាខ្សែពិណរបស់អ្នកមិនតឹងពេក មិនធូរពេក រឹតតឹងល្មមនឹងសម្លេង ហើយកាលណាអ្នកដេញ តើនឹងមានសម្លេងពិរោះមែនឬទេ? បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! ពិតដូច្នេះមែនហើយ ។ ដូចគ្នាយ៉ាងនេះដែរ ម្នាលសោណៈ ការខំប្រឹងហួសពេក នាំឲ្យច្រាសច្រាលមិនស្ងប់ ការខ្វះសេចក្តីប្រឹងប្រែង នាំមកនូវការខ្ជិល ដូច្នេះអ្នកត្រូវរើសយក សភាពតឹងល្មម ដែលត្រូវនឹងសេចក្តីប្រឹងប្រែងរបស់អ្នក អនុវត្តតាមរបៀបរបស់អ្នក ទៅលើឥន្រ្ទិយទាំង៥ ។ គម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ និងអដ្ឋកថាបាលី ក្រោយគម្ពីរបិដក បានរំលឹកដាស់តឿនថា កុំឲ្យឥន្រ្ទិយណាមួយខ្លាំងហួសពេក ហើយគ្របសង្កត់ឥន្រ្ទិយ៤ទៀត ហើយជាទូទៅដាស់តឿន ឲ្យសម្រួលឥន្រ្ទិយដែលខ្លាំងហួសនោះ តាមរយៈធម្មវិចយៈ (ការពិនិត្យធម៌) ឬសមថសមាធិ ។ អដ្ឋកថាទាំងនោះ ថែមទាំងដាស់តឿនថា ឲ្យចម្រើនឥន្រ្ទិយ៥នេះ ដោយថ្លឹងធម៌ពីរៗ៖
សទ្ធាខ្លាំង បញ្ញាខ្សោយ ជាហេតុឲ្យសេចក្តីទុកចិត្តខ្វះទីលំនឹង ។ បញ្ញាខ្លាំង សទ្ធាខ្សោយ ខុសខាងការឆ្លាត ពិបាកនឹងកែ ដូចទាស់ព្រោះថ្នាំសង្កូវ ។ ដោយថ្លឹងសទ្ធានិងបញ្ញាឲ្យស្មើគ្នា បុគ្គលម្នាក់មានសទ្ធា តែកាលណាសទ្ធារបស់គាត់ មានគ្រឹះមាំប៉ុណ្ណោះ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ ៤៧) ។
សមាធិខ្លាំង វិរិយៈខ្សោយ ព្រោះសមាធិធ្វើឲ្យ ទោរទន់ទៅកាន់ការខ្ជិល ។ វិរិយៈខ្លាំង សមាធិខ្សោយ ព្រោះវិរិយៈធ្វើឲ្យ ទោរទន់ទៅកាន់សេចក្តីមិនស្ងប់ ។ ប៉ុន្តែសមាធិដែលរួមជាមួយវិរិយៈ មិនអាចភ្លាត់ចូលក្នុងការខ្ជិល ហើយវិរិយៈដែលរួមជាមួយ សមាធិក៏មិនភ្លាត់ចូលទៅក្នុងការច្រាសច្រាលដែរ ។ ដូច្នេះសមាធិនិងវិរិយៈ ត្រូវតែថ្លឹងឲ្យស្មើគ្នា ព្រោះថាឈានកើតឡើង ដោយសារភាពស្មើគ្នានេះ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៧)។
បុគ្គលអ្នកធ្វើសមាធិ ត្រូវការកម្លាំងសទ្ធា ព្រោះជាមួយសទ្ធា និងសេចក្តីទុកចិត្តដែលគាត់បានមកនូវឈាន (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៨) ។ បន្ទាប់មក ត្រូវមានភាពស្មើគ្នា នៃសមាធិនិងបញ្ញា ។ បុគ្គលអ្នកធ្វើសមាធិ ត្រូវការឯកកត្តាចិត្ត (អារម្មណ៍មូលតែមួយ) ព្រោះថាគាត់បាននូវឈានរបៀបនេះឯង ។ ហើយបុគ្គលដែលធ្វើវិបស្សនា ត្រូវការកម្លាំងបញ្ញា ព្រោះថាគាត់បានចូលស៊ប់ ក្នុងត្រៃលក្ខណ៍ដោយរបៀបនេះឯង ។ ប៉ុន្តែដោយការថ្លឹង សមាធិនិងបញ្ញាឲ្យស្មើគ្នា គាត់ក៏អាចបាននូវឈានទៀតផង (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៨)។ ចំណែកឯសតិវិញ គេត្រូវការវាគ្រប់កាលទេសៈ ព្រោះសតិជាគ្រឿងការពារ កុំឲ្យចិត្តភ្លាត់ចុះទៅក្នុងភាពច្រាសច្រាល តាមរយៈសទ្ធា វិរិយៈ និងបញ្ញា ហើយកុំឲ្យចិត្តភ្លាត់ចុះទៅក្នុងការខ្ជិលតាមរយៈសមាធិ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៩) ។ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ឥន្រ្ទិយ៥ គឺជាពលៈ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូច ឥន្រ្ទិយនិងពលៈទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះនៅកណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឹកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋកថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណាវាគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់វាហើយ ធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឹងមាំក្នុងការទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។
ពលៈ៥ ធម៌ដែលជាកម្លាំង ហៅថាពលៈមាន៥ គឺៈ
១- សទ្ធាពលៈ កម្លាំងគឺសទ្ធា
២- វិរិយពលៈ កម្លាំងគឺសេចក្តីព្យាយាម
៣- សតិពលៈ កម្លាំងគឺសតិ
៤- សមាធិពលៈ កម្លាំងគឺសមាធិ
៥- បញ្ញាពលៈ កម្លាំងគឺបញ្ញា
ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ពលៈ៥ គឺជាឥន្រ្ទិយ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូចឥន្រ្ទិយនិងពលៈ ទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះ
នៅកណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឺកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋកថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឺងមាំ ក្នុងការទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។ ហើយធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណាវាគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់វា ។ពោជ្ឈង្គ៧ ពោជ្ឈង្
គ អង្គជាធម៌នៃការត្រាស់ដឹង មាន៧គឺៈ
១-សតិ សេចក្តីរឭកបាន
២- ធម្មវិចយៈ សេចក្តីពិចារណា ជ្រើសរើសរកធម៌
៣- វិរិយៈ សេចក្តីព្យាយាម
៤- បីតិ សេចក្តីឆ្អែតចិត្ត
៥- បស្សទ្ធិ សេចក្តីស្ងប់ចិត្ត
៦- សមាធិ ការតំកល់ចិត្តឲ្យនឹង
៧- ឧបេក្ខា ភាវៈដែលចិត្តដែលព្រងើយ ចំពោះអារម្មណ៍ ។
ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ពោជ្ឈង្គ៧បានដល់អង្គនៃកុសលធម៌ ដែលនាំឲ្យទៅដល់ការត្រាស់ដឹងជាលោកិយៈ ។ ក្នុងអភិធម្មនិងអដ្ឋកថាបាលីវិញ ពោជ្ឈង្គហាក់ដូចជាធម៌ស្របគ្នាទៅនឹងការត្រាស់ដឹង ជាលោកុត្តរៈ ។
ក្នុងធម្មទេសនាមួយ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥ ភិក្ខុមួយអង្គក្រាបទូលសួរព្រះពុទ្ធថាៈ បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! មានពាក្យថា ពោជ្ឈង្គ ពោជ្ឈង្គ ដែលហៅថាពោជ្ឈង្គនេះ មានក្នុងន័យដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាសតបថាៈ ភិក្ខុ, ធម៌នេះនាំទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ទើបហៅថាពោជ្ឈង្គដូច្នេះ ។ នៅពេលចម្រើនសមាធិ បុគ្គលមា្នក់អាចពិចារណាពោជ្ឈង្គ ព្រមទាំងធម៌ដែលជាសត្រូវគឺនីវរណធម៌៥ ។ សំយុត្តនិកាយសូត្រមួយ បញ្ជាក់ថែមទៀតថា អង្គនៃពោជ្ឈង្គនិមួយៗ អាចយកមកចម្រើន ជាមួយនឹងព្រហ្មវិហារ៤ (មេត្តា ករុណា
មុទិតា ឧបេក្ខា) ។ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលទៀតថា សតិមានគុណប្រយោជន៍ច្រើនជានិច្ច កាលបុគ្គលណាមួយ មានចិត្តយឺតយ៉ាវ បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើន ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ហើយកាលណាចិត្តរបស់បុគ្គលនោះច្រាសច្រាល បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើនបស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ។
ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ផ្នែកការពិភាក្សាដើម្បីសម្រេចឈាននិងរក្សាឈានឲ្យស្ថិតស្ថេរ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានបញ្ជាក់អំពីពោជ្ឈង្គ ដូច្នេះថាៈ សតិខ្លាំងក្លា…គេត្រូវការវាគ្រប់កាលៈទេសៈ កាលណាចិត្តធ្លាក់ចុះ ជាមួយការអន់ថយនៃវិរិយៈ (ជាដើម) គេត្រូវចម្រើនអង្គ៣នេះ ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ។ កាលណាចិត្តច្រាសច្រាល តាមការប្រឹងប្រែងហួសកម្រឹត គេត្រូវចម្រើន
អង្គ៣នេះ បស្សទ្ធិ សមាធិ ឧបេក្ខា ។ ក្នុងការធ្វើសមាធិ គេច្រើនពិសោធន៍ឃើញ ធម៌២ក្នុង
នីវរណ៥ គឺថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីច្រអូសកាយច្រអូសចិត្ត) និងឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ច (សេចក្តីរំខានក្រហល់ក្រហាយចិត្ត) ដែលជាហេតុមិនឲ្យចិត្តស្ងប់បាន ។
តាមសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥៣ មានការរំឭកថា បីតិ ធម្មវិច យៈ និងវិរិយៈ ត្រូវយកមក
ចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ឃើញថីនមិទ្ធៈ, បស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ត្រូវយកមក
ចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ ឃើញឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ។ សតិត្រូវតែមានគ្រប់ពេល
ដើម្បីដឹងប្រាកដថា ការប្រែប្រួល នៃកាយនិងចិត្ត ប្រកបដោយផល ឬមិន
ប្រកបដោយផល ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ផ្លូវដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការគឺៈ
១- សម្មាទិដ្ឋិ បញ្ញាឃើញត្រូវ
២- សម្មាសង្កប្ប សេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ
៣- សម្មាវាចា វាចាត្រូវ
៤- សម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវ
៥- សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
៦- សម្មាវាយាម សេចក្តីព្យាយាមត្រូវ
៧- សម្មាសតិ សេចក្តីរឭកត្រូវ
៨- សម្មាសមាធិ សមាធិត្រូវ
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ គឺជាខ្លឹមសារនៃការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលព្រះអង្គទ្រង់បរិយាយថាជាផ្លូវទៅកាន់ការរំលត់ទុក្ខ ហើយនិងឲ្យសម្រេច
ការត្រាស់ដឹង ។ អរិយមគ្គនេះប្រើសម្រាប់ចម្រើនបញ្ញា ទៅក្នុងធម្មជាតិពិតនៃបាតុភូត (តាមសភាពពិត)ហើយផ្តាច់ឫសលោភៈ ទោសៈ មោហៈ មិនឲ្យសេសសល់ ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាអង្គធម៌ទី៤ នៃអរិយសច្ច៤ ។ អង្គធម៌ទី១ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ
(សម្មាទិដ្ឋិ) គឺការយល់ច្បាស់ អំពីអរិយសច្ចៈ ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គនេះ មានឈ្មោះ
ម៉្យាងទៀតថា មគ្គកណ្តាល ឬផ្លូវកណ្តាល ។ អង្គនិមួយៗចាប់ផ្តើមដោយពាក្យសម្មា ដែលមានន័យថាសុក្រិត ឬដ៏ប្រសើរ ។ ក្នុងនិមិត្តរូបនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ជាទូទៅ
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ មានរូបតំណាងជាធម្មចក្រ ដែលមានកាំ៨ ដែលជាតំណាងមគ្គ៨ ។
ពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣ ក្នុងគម្ពីរបាលីនេត្តិសូត្រ ១១២ និង ២៣៧ ពោធិបក្ខិយធម៌៤៣ បានយកមករាប់ដោយមានពោធិបក្ខិយ៣៧ នៅក្នុងនោះផងៈ
ត្រៃលក្ខណ៍ ៣
១- អនិច្ចំ ២- ទុក្ខំ ៣- អនត្តា
បហាន (រលាស់ចោលនូវទុក្ខ)
វិរាគៈ (ការសូន្យទៅនៃរាគៈ) សម្រេចអរហត្ត
និរោធៈ (ការកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងពួង) បានដល់ព្រះនិព្វាន
មហាបរិនិព្វានសូត្រក្នុងទីឃនិកាយ១០ មហានិព្វានសូត្រ ដែលរ៉ាយរ៉ាប់អំពីថ្ងៃចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់អង្គប្រជុំថាៈ
ឥឡូវនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! តថាគតប្រាប់អ្នកអំពីការប្រៀនប្រដៅរបស់តថាគត ដែលតថាគតបានដឹងដោយការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយថាការ ប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បីសិក្សាដោយហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង បដិបត្តិជាញឹកញយ ដែលសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃការរស់នៅ អាចសម្រេចបាន ហើយតាំងនៅយូរ ដើម្បីសុខមាលភាព និងសេចក្តីរីករាយជាច្រើន ដែលចេញមកអំពីករុណាចំពោះលោក ដើម្បីផលប្រយោជន៍ សេចក្តីសុខសាន្ត និងសេចក្តីរីករាយនៃទេព្តានិងមនុស្ស ។ ហើយអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ? គឺសតិបដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ឥទ្ធិបាទ៤ ឥន្រ្ទិយ៥ ពលៈ៥ ពោជ្ឈង្គ៧ ហើយនិងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ។ ធម៌ទាំងអស់នេះហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅ ដែលតថាគតបានមក ពីការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយ ថាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បី សិក្សាដោយ
ហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង ហើយបដិបត្តិជាញឹកញយ…។
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាពោធិបក្ខិយធម៌ គឺជាគុណធម៌ដែលជាហេតុឬទាក់ទង(បក្ខិយ)ទៅនឹងការត្រាស់ដឹង (ពោធិ) ។
ក្នុងអដ្ឋកថាបាលីពាក្យពោធិបក្ខិយធម៌ត្រូវគេយកមកប្រើដើម្បីបង្ហាញធម៌៧យ៉ាង
ដែលតែងលើកយកមករាប់រៀបដោយព្រះពុទ្ធក្នុងគម្ពីរបាលី។នៅក្នុងគុណធម៌៧
នៃការត្រាស់ដឹងនេះ មានអង្គធម៌និមួយៗទាំងអស់៣៧ប្រការ
(សត្តតឹសពោធិបក្ខិយធម្មា)។ពោធិបក្ខិយធម៌នេះត្រូវបានពុទ្ធសាសនិកជន
ទាំងថេរវាទនិងមហាយានទទួលស្គាល់ថាជាធម៌បំពេញដល់ផ្លូវទៅកាន់
ការត្រាស់ដឹងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។តាមកំណត់ក្នុងគម្ពីរបាលីភាវនានុយុត្តសូត្រ (អង្គុត្តរនិកាយ៧.៦៧)ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា៖ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ!
ទោះបីភិក្ខុណាមួយដែលមិនដាក់ខ្លួនក្នុងការចំរើនសមាធិចិត្ត
អាចមានបំណង
យ៉ាងនេះថាឱ!សូមឲ្យចិត្តរបស់អាត្មាអញរួចរំដោះពីឧបាទាន,ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ នៅតែមិនរួចរំដោះដដែល។តើមកពីហេតុអ្វី?គេអាចនិយាយថាមកពីភិក្ខុនោះ មិនធ្វើឲ្យចិត្តចម្រើនឡើង។តើមិនចម្រើនឡើងក្នុងអ្វី?ក្នុងសតិបដ្ឋាន៤
សម្មប្បធាន៤ឥទ្ធិបាទធម៌៤ឥន្រ្ទិយ៥ពលៈ៥ពោជ្ឈង្គ៧និងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨។ នៅកន្លែងដទៃទៀតក្នុងគម្ពីរបាលី និងគម្ពីរផ្សេងៗពីជំនាន់ដើម
សម្មប្បធាន៤ឥទ្ធិបាទធម៌៤ឥន្រ្ទិយ៥ពលៈ៥ពោជ្ឈង្គ៧និងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨។ នៅកន្លែងដទៃទៀតក្នុងគម្ពីរបាលី និងគម្ពីរផ្សេងៗពីជំនាន់ដើម
ធម៌ ៧កង ដែលមាន ៣៧ប្រការនេះ
ដែលនាំមកនូវការត្រាស់ដឹង
មានការរៀបរាប់ដូចតទៅនេះ៖
សតិបដ្ឋាន៤សតិបដ្ឋានមាន៤គឺៈ
១- កាយានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណា កាយ ជាអារម្មណ៍
២- វេទនានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណា វេទនា ជាអារម្មណ៍
៣- ចិត្តានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណាចិត្ត ជាអារម្មណ៍
៤- ធម្មានុបស្សនា សតិរឭកពិចារណា ធម៌ ជាអារម្មណ៍
សតិបដ្ឋាន មកពីពាក្យ សតិ=ការរឭក ការប្រុងស្មារតី និងពាក្យ
បដ្ឋាន=គ្រឹះ មូលដ្ឋាន។ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនថា សតិបដ្ឋានជាផ្លូវមូល
តែមួយ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃសត្វទាំងឡាយ ដើម្បីលះបង់
សេចក្តីសោក និងសេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ដើម្បីរំលត់បង់នូវទុក្ខនិងទោ
មនស្ស ដើម្បីបាននូវអរិយមគ្គ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការ ដើម្បីធ្វើឲ្យ
ជាក់ច្បាស់ នូវព្រះនិព្វាន (សុត្តន្តបិដក មហាវគ្គ១៧ ទំព័រ២៤៤) ។
សតិបដ្ឋានគឺជាការបដិបត្តិ ដើម្បីចម្រើនកម្មដ្ឋានទាំង ២យ៉ាង គឺធ្វើអារម្មណ៍ឲ្យស្ងប់ល្អផង(សមថកម្មដ្ឋាន) និងចម្រើនបញ្ញាផង
(វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ។ សតិបដ្ឋានជាកិច្ចប្រតិបត្តិ នៃសម្មាសតិ
និងសម្មាសមាធិ ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ដែលដឹកនាំយោគី ទៅ
កាន់ ព្រះនិព្វាន ជាទីបរមសុខ ។
សម្មប្បធាន៤សម្មប្បធានមាន៤គឺៈ
១- សំវរប្បធាន ព្យាយាមប្រយ័ត្នមិនឲ្យ បាបកើតឡើងក្នុងសន្តាន
២- បហានប្បធាន ព្យាយាមលះបាប ដែលកើតឡើងរួចហើយ
៣- ភាវនាបធាន ព្យាយាមញ៉ាំងកុសល ឲ្យកើតឡើងក្នុងសន្តាន
៤- អនុរក្ខនាបធាន ព្យាយាមរក្សាកុសល មិនឲ្យសាបសូន្យទៅវិញ ។
សម្មប្បធាន បានដល់សេចក្តីព្យាយាមដ៏ឧត្តម៤យ៉ាង ដែលជា
ចំណែកនៃផ្លូវទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ។ សម្មប្បធានអាស្រ័យ
លើការយល់ដឹង នូវការកើតនិងការមិនកើត នៃនាម
ធម៌ផ្សេងៗ ក្នុងកាលវេលាដែលកន្លងទៅហើយ និងសតិរ
ឭករបស់យើង ក្នុងការវៀងវៃដើម្បីធ្វើសកម្មភាពទប់ទល់
។ សម្មប្បធានជំរុញយើងឲ្យលះបង់ធម៌ដែលជាអកុសល
ហើយធ្វើឲ្យកុសលធម៌រីកចម្រើនឡើង ។ សម្មប្បធានគឺជា
សម្មាវាយាមោ ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ហើយនិងវិរិយិន្រ្ទិយ
ក្នុងឥន្រ្ទិយ៥ ។
ឥទ្ធិបាទធម៌៤ ឥទ្ធិបាទធម៌ជាគ្រឿងឲ្យសម្រេចផលមាន ៤គឺៈ
១- ឆន្ទៈ សេចក្តីចូលចិត្តស្រឡាញ់ ក្នុងកិច្ចការ
២- វិរិយៈ សេចក្តីព្យាយាមប្រកបកិច្ចការ
៣- ចិត្តៈ សេចក្តីយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងកិច្ចការ
៤- វីមំសា សេចក្តីឧស្សាហ៍ត្រិះរិះពិចារណារកហេតុផលក្នុងកិច្ចការ ។
ឥទ្ធិបាទធម៌ គឺគុណធម៌ជាគ្រឿងឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ។ ក្នុង
ព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យថាឥទ្ធិសំដៅយកឬទ្ធិខាងផ្លូវចិត្តឬផ្លូវជំនឿ
សាសនាដែលជាគ្រឹះនៃកម្លាំង ។ ក្នុងការស្វែងរកការត្រាស់ដឹង
ឥទ្ធិបាទធម៌៤នេះជាកម្លាំងឲ្យសម្រេចផលបាន ។ ក្នុងវិរទ្ធសូត្រ
(សំយុត្តនិកាយលេខ៥១.២)មានសេចក្តីថាៈ ម្នាលភិក្ខុ! អ្នកដែលមិន
ខ្វល់ខ្វាយចំពោះឥទ្ធិបាទ គឺជាអ្នករាយមាយចំពោះអរិយមគ្គដែលនាំ
ផ្លូវទៅកាន់ទីបំផុតនៃ ទុក្ខ ។ អ្នកដែលទទួលយកឥទ្ធិបាទ
គឺជាអ្នកទទួលយកអរិយមគ្គ ដែលនាំ
ផ្លូវទៅកាន់ទីបំផុតនៃទុក្ខ ។ មូលដ្ឋាននៃឥទ្ធិបាទ ស្ថិតនៅលើការ
ចម្រើនសមាធិលើឆន្ទៈ វិរិយៈ ចិត្តៈ និងវិមំសា ។ ក្នុងធម្មបរិយាយ
នៃគម្ពីរធម៌ជាច្រើន ឥទ្ធិបាទធម៌នេះគេចម្រើនជាប់ជាមួយនឹងសម្មប្បធាន
ដូចជាការចម្រើនសមាធិលើឆន្ទៈជាដើម មានសេចក្តីបរិយាយថាៈ ម្នាលភិក្ខុ!
កាលណាភិក្ខុ តាំងនៅស៊ប់ក្នុងសមាធិ មានអារម្មណ៍មូលតែមួយលើឆន្ទៈ
នេះហៅថាឆន្ទៈសមាធិ ។
ភិក្ខុនោះបង្កើតឆន្ទៈ ដើម្បីសភាវៈនៃអកុសលធម៌ ដែលមិនទាន់កើតឡើង
មិនអាចកើតឡើងបាន ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល
ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញសេចក្តីព្យាយាម ភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យឆន្ទៈកើតឡើង
ដើម្បីបោះបង់ចោលនូវសភាវៈនៃអកុសលធម៌ដែលបានកើតឡើងហើយ…
ដើម្បីសភាវៈនៃកុសលធម៌ ដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើងបានដើម្បីរក្សាទុកនូវ
សភាវៈនៃកុសលធម៌ដែលបាន កើតឡើងហើយ កុំឲ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញ
សេចក្តីព្យាយាម ។ ទាំងអស់នេះហៅថា វិរិយសង្ខារ ។ ដូច្នេះឆន្ទៈនៃភិក្ខុនោះ
និងឆន្ទៈសមាធិ និងវិរិយសង្ខារ ហៅថាមូលដ្ឋាន សម្រាប់ឬទ្ធិនៃចិត្ត ដែលប្រកប
ដោយឆន្ទសមាធិ និងវិរិយសង្ខារ ។ ធម្មបរិយាយពន្យល់អំពី ឥទ្ធិបាទ៣ទៀត
តាមរបៀបដូចគ្នាដែរ ។
ឥន្រ្ទិយ ៥ ឥន្រ្ទិយធម៌ជាធំមាន៥ គឺៈ
១- សទ្ធិន្រ្ទិយ សទ្ធាជាធំ
២- វិរិយិន្រ្ទិយ វិរិយៈជាធំ
៣- សតិន្រ្ទិយ សតិជាធំ
៤- សមាធិន្រ្ទិយ សមាធិជាធំ
៥- បញ្ញិន្រ្ទិយ បញ្ញាជាធំ ។
ឥន្រ្ទិយមានន័យថា របស់ព្រះឥន្រ្ទ ឬជាទីរីករាយរបស់ព្រះឥន្ទ ដែលជាស្តេចទេវតា នៃស្ថានតាវតឺង្ស ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ឥន្រ្ទិយបានដល់អ្វីដែលជាធំក្នុងការ
គ្រប់គ្រងត្រួតពិនិត្យ ដូចព្រះឥន្រ្ទ ដែលមានអំណាចជាធំលើពួកទេវតា ។
ឥន្រ្ទិយអាចមាននៅ ក្នុងក្រុមធម៌៣ប្រការ គឺក្នុងធម៌ដែលជារបស់ចិត្ត (ឥន្រ្ទិយ៥ខាងលើ) ដែលជារបស់ អាយតនៈ (ឥន្រ្ទិយ៦ មានចក្ខិន្រ្ទិយជាដើម) និងដែលជារបស់បាតុភូត (
ឥន្រ្ទិយ២២) ។ ក្នុងទីនេះនិយាយតែអំពី ឥន្រ្ទិយជារបស់ចិត្ត ដែលជាផ្នែកនៃ
ពោធិបក្ខិយធម៌៣៧ ។
១- សទ្ធិន្រ្ទិយ សទ្ធាជាធំ បានដល់សទ្ធាចំពោះការត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធ ។
២- វិរិយិន្រ្ទិយ វិរិយៈជាធំ បានដល់ការបំពេញ សម្មប្បធាន៤ ។
៣- សតិន្រ្ទិយ សតិជាធំ បានដល់ប្រមូលអារម្មណ៍ ទៅលើសតិបដ្ឋាន៤ ។
៤- សមាធិន្រ្ទិយ សមាធិជាធំ បានដល់ការសម្រេចឈាន៤ថ្នាក់ ។
៥- បញ្ញិន្រ្ទិយ បញ្ញាជាធំ បានដល់បញ្ញាយល់ដឹង អំពីអរិយសច្ចៈ៤ ។
ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ ៦.៥៥ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា បញ្ញិន្រ្ទិយ ជាចំបងគេក្នុងឥន្រ្ទិយ
ទាំង៥នេះ ។ ព្រះអង្គមានបន្ទូលទៅកាន់ភិក្ខុសោណៈថាៈ កាលណាខ្សែពិណរបស់អ្នកមិនតឹងពេក មិនធូរពេក រឹតតឹងល្មមនឹងសម្លេង ហើយកាលណាអ្នកដេញ តើនឹងមានសម្លេងពិរោះមែនឬទេ? បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! ពិតដូច្នេះមែនហើយ ។ ដូចគ្នាយ៉ាងនេះដែរ ម្នាលសោណៈ ការខំប្រឹងហួសពេក នាំឲ្យច្រាសច្រាលមិនស្ងប់ ការខ្វះសេចក្តីប្រឹងប្រែង នាំមកនូវការខ្ជិល ដូច្នេះអ្នកត្រូវរើសយក សភាពតឹងល្មម ដែលត្រូវនឹងសេចក្តីប្រឹងប្រែងរបស់អ្នក អនុវត្តតាមរបៀបរបស់អ្នក ទៅលើឥន្រ្ទិយទាំង៥ ។ គម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ និងអដ្ឋកថាបាលី ក្រោយគម្ពីរបិដក បានរំលឹកដាស់តឿនថា កុំឲ្យឥន្រ្ទិយណាមួយខ្លាំងហួសពេក ហើយគ្របសង្កត់ឥន្រ្ទិយ៤ទៀត ហើយជាទូទៅដាស់តឿន ឲ្យសម្រួលឥន្រ្ទិយដែលខ្លាំងហួសនោះ តាមរយៈធម្មវិចយៈ (ការពិនិត្យធម៌) ឬសមថសមាធិ ។ អដ្ឋកថាទាំងនោះ ថែមទាំងដាស់តឿនថា ឲ្យចម្រើនឥន្រ្ទិយ៥នេះ ដោយថ្លឹងធម៌ពីរៗ៖
សទ្ធាខ្លាំង បញ្ញាខ្សោយ ជាហេតុឲ្យសេចក្តីទុកចិត្តខ្វះទីលំនឹង ។ បញ្ញាខ្លាំង សទ្ធាខ្សោយ ខុសខាងការឆ្លាត ពិបាកនឹងកែ ដូចទាស់ព្រោះថ្នាំសង្កូវ ។ ដោយថ្លឹងសទ្ធានិងបញ្ញាឲ្យស្មើគ្នា បុគ្គលម្នាក់មានសទ្ធា តែកាលណាសទ្ធារបស់គាត់ មានគ្រឹះមាំប៉ុណ្ណោះ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ ៤៧) ។
សមាធិខ្លាំង វិរិយៈខ្សោយ ព្រោះសមាធិធ្វើឲ្យ ទោរទន់ទៅកាន់ការខ្ជិល ។ វិរិយៈខ្លាំង សមាធិខ្សោយ ព្រោះវិរិយៈធ្វើឲ្យ ទោរទន់ទៅកាន់សេចក្តីមិនស្ងប់ ។ ប៉ុន្តែសមាធិដែលរួមជាមួយវិរិយៈ មិនអាចភ្លាត់ចូលក្នុងការខ្ជិល ហើយវិរិយៈដែលរួមជាមួយ សមាធិក៏មិនភ្លាត់ចូលទៅក្នុងការច្រាសច្រាលដែរ ។ ដូច្នេះសមាធិនិងវិរិយៈ ត្រូវតែថ្លឹងឲ្យស្មើគ្នា ព្រោះថាឈានកើតឡើង ដោយសារភាពស្មើគ្នានេះ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៧)។
បុគ្គលអ្នកធ្វើសមាធិ ត្រូវការកម្លាំងសទ្ធា ព្រោះជាមួយសទ្ធា និងសេចក្តីទុកចិត្តដែលគាត់បានមកនូវឈាន (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៨) ។ បន្ទាប់មក ត្រូវមានភាពស្មើគ្នា នៃសមាធិនិងបញ្ញា ។ បុគ្គលអ្នកធ្វើសមាធិ ត្រូវការឯកកត្តាចិត្ត (អារម្មណ៍មូលតែមួយ) ព្រោះថាគាត់បាននូវឈានរបៀបនេះឯង ។ ហើយបុគ្គលដែលធ្វើវិបស្សនា ត្រូវការកម្លាំងបញ្ញា ព្រោះថាគាត់បានចូលស៊ប់ ក្នុងត្រៃលក្ខណ៍ដោយរបៀបនេះឯង ។ ប៉ុន្តែដោយការថ្លឹង សមាធិនិងបញ្ញាឲ្យស្មើគ្នា គាត់ក៏អាចបាននូវឈានទៀតផង (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៨)។ ចំណែកឯសតិវិញ គេត្រូវការវាគ្រប់កាលទេសៈ ព្រោះសតិជាគ្រឿងការពារ កុំឲ្យចិត្តភ្លាត់ចុះទៅក្នុងភាពច្រាសច្រាល តាមរយៈសទ្ធា វិរិយៈ និងបញ្ញា ហើយកុំឲ្យចិត្តភ្លាត់ចុះទៅក្នុងការខ្ជិលតាមរយៈសមាធិ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៩) ។ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ឥន្រ្ទិយ៥ គឺជាពលៈ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូច ឥន្រ្ទិយនិងពលៈទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះនៅកណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឹកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋកថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណាវាគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់វាហើយ ធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឹងមាំក្នុងការទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។
ពលៈ៥ ធម៌ដែលជាកម្លាំង ហៅថាពលៈមាន៥ គឺៈ
១- សទ្ធាពលៈ កម្លាំងគឺសទ្ធា
២- វិរិយពលៈ កម្លាំងគឺសេចក្តីព្យាយាម
៣- សតិពលៈ កម្លាំងគឺសតិ
៤- សមាធិពលៈ កម្លាំងគឺសមាធិ
៥- បញ្ញាពលៈ កម្លាំងគឺបញ្ញា
ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ពលៈ៥ គឺជាឥន្រ្ទិយ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូចឥន្រ្ទិយនិងពលៈ ទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះ
នៅកណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឺកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋកថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឺងមាំ ក្នុងការទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។ ហើយធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណាវាគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់វា ។ពោជ្ឈង្គ៧ ពោជ្ឈង្
គ អង្គជាធម៌នៃការត្រាស់ដឹង មាន៧គឺៈ
១-សតិ សេចក្តីរឭកបាន
២- ធម្មវិចយៈ សេចក្តីពិចារណា ជ្រើសរើសរកធម៌
៣- វិរិយៈ សេចក្តីព្យាយាម
៤- បីតិ សេចក្តីឆ្អែតចិត្ត
៥- បស្សទ្ធិ សេចក្តីស្ងប់ចិត្ត
៦- សមាធិ ការតំកល់ចិត្តឲ្យនឹង
៧- ឧបេក្ខា ភាវៈដែលចិត្តដែលព្រងើយ ចំពោះអារម្មណ៍ ។
ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ពោជ្ឈង្គ៧បានដល់អង្គនៃកុសលធម៌ ដែលនាំឲ្យទៅដល់ការត្រាស់ដឹងជាលោកិយៈ ។ ក្នុងអភិធម្មនិងអដ្ឋកថាបាលីវិញ ពោជ្ឈង្គហាក់ដូចជាធម៌ស្របគ្នាទៅនឹងការត្រាស់ដឹង ជាលោកុត្តរៈ ។
ក្នុងធម្មទេសនាមួយ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥ ភិក្ខុមួយអង្គក្រាបទូលសួរព្រះពុទ្ធថាៈ បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! មានពាក្យថា ពោជ្ឈង្គ ពោជ្ឈង្គ ដែលហៅថាពោជ្ឈង្គនេះ មានក្នុងន័យដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាសតបថាៈ ភិក្ខុ, ធម៌នេះនាំទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ទើបហៅថាពោជ្ឈង្គដូច្នេះ ។ នៅពេលចម្រើនសមាធិ បុគ្គលមា្នក់អាចពិចារណាពោជ្ឈង្គ ព្រមទាំងធម៌ដែលជាសត្រូវគឺនីវរណធម៌៥ ។ សំយុត្តនិកាយសូត្រមួយ បញ្ជាក់ថែមទៀតថា អង្គនៃពោជ្ឈង្គនិមួយៗ អាចយកមកចម្រើន ជាមួយនឹងព្រហ្មវិហារ៤ (មេត្តា ករុណា
មុទិតា ឧបេក្ខា) ។ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលទៀតថា សតិមានគុណប្រយោជន៍ច្រើនជានិច្ច កាលបុគ្គលណាមួយ មានចិត្តយឺតយ៉ាវ បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើន ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ហើយកាលណាចិត្តរបស់បុគ្គលនោះច្រាសច្រាល បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើនបស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ។
ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ផ្នែកការពិភាក្សាដើម្បីសម្រេចឈាននិងរក្សាឈានឲ្យស្ថិតស្ថេរ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានបញ្ជាក់អំពីពោជ្ឈង្គ ដូច្នេះថាៈ សតិខ្លាំងក្លា…គេត្រូវការវាគ្រប់កាលៈទេសៈ កាលណាចិត្តធ្លាក់ចុះ ជាមួយការអន់ថយនៃវិរិយៈ (ជាដើម) គេត្រូវចម្រើនអង្គ៣នេះ ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ។ កាលណាចិត្តច្រាសច្រាល តាមការប្រឹងប្រែងហួសកម្រឹត គេត្រូវចម្រើន
អង្គ៣នេះ បស្សទ្ធិ សមាធិ ឧបេក្ខា ។ ក្នុងការធ្វើសមាធិ គេច្រើនពិសោធន៍ឃើញ ធម៌២ក្នុង
នីវរណ៥ គឺថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីច្រអូសកាយច្រអូសចិត្ត) និងឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ច (សេចក្តីរំខានក្រហល់ក្រហាយចិត្ត) ដែលជាហេតុមិនឲ្យចិត្តស្ងប់បាន ។
តាមសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥៣ មានការរំឭកថា បីតិ ធម្មវិច យៈ និងវិរិយៈ ត្រូវយកមក
ចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ឃើញថីនមិទ្ធៈ, បស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ត្រូវយកមក
ចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ ឃើញឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ។ សតិត្រូវតែមានគ្រប់ពេល
ដើម្បីដឹងប្រាកដថា ការប្រែប្រួល នៃកាយនិងចិត្ត ប្រកបដោយផល ឬមិន
ប្រកបដោយផល ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ផ្លូវដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការគឺៈ
១- សម្មាទិដ្ឋិ បញ្ញាឃើញត្រូវ
២- សម្មាសង្កប្ប សេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ
៣- សម្មាវាចា វាចាត្រូវ
៤- សម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវ
៥- សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
៦- សម្មាវាយាម សេចក្តីព្យាយាមត្រូវ
៧- សម្មាសតិ សេចក្តីរឭកត្រូវ
៨- សម្មាសមាធិ សមាធិត្រូវ
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ គឺជាខ្លឹមសារនៃការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលព្រះអង្គទ្រង់បរិយាយថាជាផ្លូវទៅកាន់ការរំលត់ទុក្ខ ហើយនិងឲ្យសម្រេច
ការត្រាស់ដឹង ។ អរិយមគ្គនេះប្រើសម្រាប់ចម្រើនបញ្ញា ទៅក្នុងធម្មជាតិពិតនៃបាតុភូត (តាមសភាពពិត)ហើយផ្តាច់ឫសលោភៈ ទោសៈ មោហៈ មិនឲ្យសេសសល់ ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាអង្គធម៌ទី៤ នៃអរិយសច្ច៤ ។ អង្គធម៌ទី១ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ
(សម្មាទិដ្ឋិ) គឺការយល់ច្បាស់ អំពីអរិយសច្ចៈ ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គនេះ មានឈ្មោះ
ម៉្យាងទៀតថា មគ្គកណ្តាល ឬផ្លូវកណ្តាល ។ អង្គនិមួយៗចាប់ផ្តើមដោយពាក្យសម្មា ដែលមានន័យថាសុក្រិត ឬដ៏ប្រសើរ ។ ក្នុងនិមិត្តរូបនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ជាទូទៅ
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ មានរូបតំណាងជាធម្មចក្រ ដែលមានកាំ៨ ដែលជាតំណាងមគ្គ៨ ។
ពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣ ក្នុងគម្ពីរបាលីនេត្តិសូត្រ ១១២ និង ២៣៧ ពោធិបក្ខិយធម៌៤៣ បានយកមករាប់ដោយមានពោធិបក្ខិយ៣៧ នៅក្នុងនោះផងៈ
ត្រៃលក្ខណ៍ ៣
១- អនិច្ចំ ២- ទុក្ខំ ៣- អនត្តា
បហាន (រលាស់ចោលនូវទុក្ខ)
វិរាគៈ (ការសូន្យទៅនៃរាគៈ) សម្រេចអរហត្ត
និរោធៈ (ការកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងពួង) បានដល់ព្រះនិព្វាន
មហាបរិនិព្វានសូត្រក្នុងទីឃនិកាយ១០ មហានិព្វានសូត្រ ដែលរ៉ាយរ៉ាប់អំពីថ្ងៃចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់អង្គប្រជុំថាៈ
ឥឡូវនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! តថាគតប្រាប់អ្នកអំពីការប្រៀនប្រដៅរបស់តថាគត ដែលតថាគតបានដឹងដោយការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយថាការ ប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បីសិក្សាដោយហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង បដិបត្តិជាញឹកញយ ដែលសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃការរស់នៅ អាចសម្រេចបាន ហើយតាំងនៅយូរ ដើម្បីសុខមាលភាព និងសេចក្តីរីករាយជាច្រើន ដែលចេញមកអំពីករុណាចំពោះលោក ដើម្បីផលប្រយោជន៍ សេចក្តីសុខសាន្ត និងសេចក្តីរីករាយនៃទេព្តានិងមនុស្ស ។ ហើយអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ? គឺសតិបដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ឥទ្ធិបាទ៤ ឥន្រ្ទិយ៥ ពលៈ៥ ពោជ្ឈង្គ៧ ហើយនិងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ។ ធម៌ទាំងអស់នេះហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅ ដែលតថាគតបានមក ពីការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយ ថាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បី សិក្សាដោយ
ហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង ហើយបដិបត្តិជាញឹកញយ…។
Saturday, October 8, 2016
នរក ៤ រូប
នរក ៤ រូប
យើងជាពុទ្ធបរិស័ទ គួរតែមានសេចក្ដីសង្វេគតក់ស្លុតក្នុងជីវិតរស់នៅក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ វាមិនមានអ្វីស្ថិតស្ថេរឡើយក្នុងលោកនេះ មានការកើតឡើងហើយមានការស្ថិតនៅ និងមានការបាត់បង់ទៅវិញជាធម្មតា។សូមជាតិញោមពិចារណានូវរឿងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដើម្បីជាបទពិចារណាក្នុងរឿងរ៉ាវជីវិតដែលរស់នៅក្នុងលោកនេះ វាមានទាំងវិបាក ទាំងល្អដោយអំណាចក្នុងការប្រព្រឹត្តរបស់មនុស្ស។
កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាព ព្រះនាមកស្សបៈ ទ្រង់ឧប្បត្តិកឡើងក្នុងលោក ក្នុងកាលដែលមនុស្សទាំងឡាយមានអាយុកាល ២ ម៉ឺនឆ្នាំ ព្រះអង្គយាងទៅកាន់ចារិកមួយអន្លើដោយព្រះខីណាស្រព ២ ម៉ឺនអង្គ។
ពួកអ្នកនគរពារាណសីឃ្មាតខ្មីបបួលគ្នីគ្នាធ្វើអាគន្តុកទាន។ គ្រានោះមានសេដ្ឋីបុត្ត ៤ នាក់ជាសម្លាញ់នឹងគ្នាមានសម្បត្តិ ៤០ កោដិ ក្នុងនគរពារាណសី បានប្រឹក្សាគ្នាថាទ្រព្យសម្បត្តិយើងមានច្រើនតើយើងនឹងប្រកបការងារដូចម្ដេច? កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ស្ដេចកំពុងយាងទៅកាន់ចារិកយ៉ាងនេះ ក៏សេដ្ឋីបុត្តទាំង ៤ នាក់នោះ ឥតមាននិយាយយ៉ាងនេះថា យើងទាំងឡាយនឹងឲ្យទាន នឹងបូជានឹងរក្សាសីលដូច្នេះសោះ បែរជានិយាយយ៉ាងនេះថាយើងទាំងឡាយផឹកស្រាឲ្យស្រវឹង ហើយស៊ីសាច់ដែលមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់ពិសាទើបពេញជាការរស់នៅមានប្រយោជន៍។
ម្នាក់ទៀតនិយាយថា យើងគួរតែបរិភោគបាយអង្ករ ស្រូវសាលីដែលមានក្លិនក្រអូប និងវត្ថុផ្សេងៗ។ ម្នាក់ទៀតនិយាយថា យើងចំណាយប្រាក់ឲ្យពួកស្រីៗ ទោះបីកូនប្រពន្ធគេក៏គង់តែស្ម័គ្រចិត្តនឹងយើងមិនខាន ហើយពួកយើង នឹងធ្វើបរទារកម្មឲ្យពេញបន្ទុក។
សេដ្ឋីបុត្តទាំង ៤ នាក់នោះ យល់ព្រមព្រៀងគ្នាហើយចាប់ផ្ដើមអំពីថ្ងៃនោះមក ក៏តែងតែបញ្ជូនទ្រព្យទៅឲ្យស្រីៗ ទាំងឡាយដែលមានរូបល្អហើយធ្វើនូវបរទារកម្មអស់ ២ម៉ឺនឆ្នាំ លុះធ្វើមរណកាលទៅបានកើតជាលោហកុម្ភីនរក ជម្រៅ ៨០ យោជន៍ លិចចុះទៅអស់ ៣ ម៉ឺនឆ្នាំ ទើបដល់បាតខ្ទះអណ្តែតឡើងអស់៣ម៉ឺនឆ្នាំ ទើបដល់មាត់ខ្ទះ ហើយទើបចង់ពោលគាថាម្នាក់មួយៗ ប៉ុន្តែមិនអាចពោលទាន់ ក៏ពោលបានត្រឹមតែពាក្យ ទុ.ស.ន.សោ. ហើយក៏ត្រឡប់លិចចុះទៅក្នុងខ្ទះទង់ដែងវិញទៅ។
សត្វនរកទី ១ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
ទុ.ទុជ្ជីវិតមជីវិម្ហា យេ សន្នោ ន ទទាមសេ
វិជ្ជមានេសុ ភោគេសុ ទីបំ នាកម្ហ អត្តនោ។
យើងទាំងឡាយ មានជីវិតដ៏លាមក បានរស់នៅហើយកាលដែល
ភោគសម្បត្តិកំពុងមាន យើងទាំងឡាយមិនបានឲ្យទានសោះ យើង
ទាំងឡាយមិនបានធ្វើនូវទីពឹងដល់ខ្លួនឯងសោះឡើយ។
សត្វនរកទី២ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
ស.សដ្ឋីរស្សសហស្សានិ បរិបុណ្ណានិ សព្វសោ
យើងទាំងឡាយ មានជីវិតដ៏លាមក បានរស់នៅហើយកាលដែល
ភោគសម្បត្តិកំពុងមាន យើងទាំងឡាយមិនបានឲ្យទានសោះ យើង
ទាំងឡាយមិនបានធ្វើនូវទីពឹងដល់ខ្លួនឯងសោះឡើយ។
សត្វនរកទី២ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
ស.សដ្ឋីរស្សសហស្សានិ បរិបុណ្ណានិ សព្វសោ
និរយេ បច្ចមានានំ កទា អន្តោ ភវិស្សតិ។
យើងទាំងឡាយ ដែលបាបកម្មចម្អិនក្នុងនរកអស់ ៦ ម៉ឺនឆ្នាំពេញគ្រប់គ្រាន់
មិនលើសមិនខ្វះ ឱ!កាលណាហ្ន! នឹងមានទីបំផុតនៃសេចក្ដីទុក្ខ។
សត្វនរកទី ៣ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
ន.នត្ថិ អន្តោ កុតោ អន្តោ បដិនិស្សតិ
យើងទាំងឡាយ ដែលបាបកម្មចម្អិនក្នុងនរកអស់ ៦ ម៉ឺនឆ្នាំពេញគ្រប់គ្រាន់
មិនលើសមិនខ្វះ ឱ!កាលណាហ្ន! នឹងមានទីបំផុតនៃសេចក្ដីទុក្ខ។
សត្វនរកទី ៣ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
ន.នត្ថិ អន្តោ កុតោ អន្តោ បដិនិស្សតិ
តទា ហិ បកតំ បាបំ មម តុយ្ហញ្ច មារិស។
ទីបំផុតនៃសេចក្ដីទុក្ខរបស់យើងទាំងឡាយ មិនមានឡើយ មានទីបំផុត
នៃសេចក្ដីទុក្ខពីណា ទីបំផុតនៃសេចក្ដីទុក្ខមិនប្រាកដទេ ម្នាលអ្នកដូចជាខ្ញុំ
ដ្បិតពីកាលណោះ ខ្ញុំនឹងអ្នកទាំងឡាយ បានធ្វើបាបពេញបន្ទុកណាស់។
សត្វនរកទី ៤ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
សោ.សោហំ នូន ឥតោ គន្គ្វា យោនី លទ្ធាន
ទីបំផុតនៃសេចក្ដីទុក្ខរបស់យើងទាំងឡាយ មិនមានឡើយ មានទីបំផុត
នៃសេចក្ដីទុក្ខពីណា ទីបំផុតនៃសេចក្ដីទុក្ខមិនប្រាកដទេ ម្នាលអ្នកដូចជាខ្ញុំ
ដ្បិតពីកាលណោះ ខ្ញុំនឹងអ្នកទាំងឡាយ បានធ្វើបាបពេញបន្ទុកណាស់។
សត្វនរកទី ៤ បម្រុងនឹងពោលយ៉ាងនេះថា
សោ.សោហំ នូន ឥតោ គន្គ្វា យោនី លទ្ធាន
មានុសី វនញ្ញូ សីលសម្បន្នោ កាហាមិ កុសលំ ពហុំ។
បើខ្ញុំបានរួចអំពីនេះទៅ ហើយបានកើតជាមនុស្ស នឹងជាអ្នកដឹងនូវពាក្យ
ពេចន៍បរិបូណ៍ដោយសីល ខ្ញុំនឹងខំធ្វើតែបុណ្យកុសលយ៉ាងច្រើន។
មនុស្សយើង កាលដែលមិនទាន់បានឃើញទោសកំហុសចំពោះខ្លួនឯងទេ
រមែងចេះតែគ្រាន់បើលើខ្លួនឯងចេះតែមានអំនួត អួតអាតចំពោះអំណាចដែល
ខ្លួនមាន ទីបំផុតក្នុងលោកនេះមិនមានអ្វីជាទីពឹងឡើយ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ក្តីសង្ឃឹមអ្នកមានគុណ
បើខ្ញុំបានរួចអំពីនេះទៅ ហើយបានកើតជាមនុស្ស នឹងជាអ្នកដឹងនូវពាក្យ
ពេចន៍បរិបូណ៍ដោយសីល ខ្ញុំនឹងខំធ្វើតែបុណ្យកុសលយ៉ាងច្រើន។
មនុស្សយើង កាលដែលមិនទាន់បានឃើញទោសកំហុសចំពោះខ្លួនឯងទេ
រមែងចេះតែគ្រាន់បើលើខ្លួនឯងចេះតែមានអំនួត អួតអាតចំពោះអំណាចដែល
ខ្លួនមាន ទីបំផុតក្នុងលោកនេះមិនមានអ្វីជាទីពឹងឡើយ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ក្តីសង្ឃឹមអ្នកមានគុណ
Wednesday, October 5, 2016
ឋានសួគ៌
ឋានសួគ៌
គេអាចនិយាយបានថា ឋានសួគ៌ ជាកន្លែងដែលយើងអាចកើតវិញ
បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ។ វាក៏អាចជាសភាពនៃចិត្តមួយផងដែរ។
ឧទាហរណ៍ មនុស្សឆេវឆាវម្នាក់អាចមានអារម្មណ៍អាក្រក់ជានិច្ច ហើយងាយនឹងច្រឡោតខឹងណាស់។ មនុស្សប្រភេទនេះនឹងធ្វើឲ្យអ្នកនៅជុំវិញគាត់ រួមទាំងខ្លួនគាត់រងនូវសេចក្ដីសោកសៅ និងពិបាកចិត្តគ្រប់ពេលវេលា។
ផ្ទុយទៅវិញ បុគ្គលណាម្នាក់ដែលមិនមានចិត្តឆេវឆាវ មានតែចិត្តស្ងប់ ហើយតែងតែរស់នៅជាសុខជាមួយខ្លួនគាត់នឹងអ្នកដទៃ។ ដោយសារតែសភាពនៃចិត្តអាក្រក់របស់គាត់ ជីវិតបុគ្គលឆេវឆាវប្រៀបបីដូចជាឋាននរកសម្រាប់គាត់ និងអ្នកនៅជុំវិញ។ មិនចាំបាច់និយាយថ្វីដល់អ្នកដែលមិនឆេវឆាវ និងអ្នកជុំវិញគាត់នឹងតែងតែរីករាយសប្បាយ ដូចជាជីវិតក្នុងឋានសួគ៌។
ពាក្យទូន្មានរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធផ្ដល់ឲ្យយើងនូវបទពិសោធន៍នៃឋានសួរនៅលើផែនដីនេះ ដោយបង្ហាញយើងនូវមធ្យោបាយដើម្បីសម្រេចនូវសភាពនៃចិត្តដ៏រីករាយ។ ក្រៅពីសភាវចិត្ត ពុទ្ធសាសនាមានជំនឿថា មានឋានជាច្រើនទៀតនៅក្នុងចក្កវាឡនេះ ហើយកន្លែងទាំងនេះអាចជាកន្លែងនៃសេចក្ដីទុក្ខ ឬសេចក្ដីសុខ។
តាមប្រពៃណី ឋាននៃសេចក្ដីទុក្ខ (ឋានទាប) មានឋាននរកជាដើម ហើយឋាននៃសេចក្ដីសុខ ឬឋានខ្ពស់ មានឋានមនុស្ស និងឋានទេវតាជាដើម។ ឋានណាមួយដែលយើងនឹងចាប់បដិសន្ធិ អាស្រ័យលើកម្មដែលយើងបានសន្សំដោយខ្លួនឯងក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិក៏ដូចជាកម្មដែលយើងបានសន្សំតាំងពីអតីតជាតិ។
កម្មនេះឯងជាផលនៃសកម្មភាព និងឥរិយាបទជាទម្លាប់របស់យើងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ គេមិនអាចកំណត់ ឬធ្វើស្ថិតិទំហំនៃអត្រាប្រជាជននៅលើផែនដីដែលជារង្វង់បិទជិតនោះទេ ព្រោះការចាប់បដិសន្ធិមិនមានកំណត់ថាមានតែក្នុងឋានមនុស្សឡើយ។ ក្រៅពីភពមនុស្ស នៅមានភពជាច្រើនទៀតក្នុងចក្កវាឡនេះ ជាកន្លែងដែលយើងទៅចាប់បដិសន្ធិ ឬជាកន្លែងដែលបដិសន្ធិអាចកើតឡើង។
ប្រសិនបើយើងធ្លាក់ទៅកើតក្នុងឋាននរក តើយើងនឹងនៅទីនោះរហូតឬ? ពុទ្ធសាសនិកមានជំនឿថា រយៈពេលដែលនឹងត្រូវសោយនូវសេចក្ដីទុក្ខនៅក្នុងឋាននរក វាអាស្រ័យលើទម្ងន់នៃអំពើអាក្រក់ដែលបានសន្សំទុកមក។
គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់នឹងត្រូវទទួលនូវសេចក្ដីទុក្ខក្នុងឋាននរករហូតឡើយ មិនថាបុគ្គលនោះបានធ្វើអាក្រក់ច្រើនប៉ុណ្ណាក្នុងជីវិតនេះ។ ទោះបីជាសេចក្ដីទុក្ខនេះអាចមានរយៈពេលយូរក៏ដោយ តែសេចក្ដីទុក្ខនេះនឹងត្រូវបញ្ចប់នៅពេលណាអំពើអាក្រក់អស់សុពលភាព។
ដូច្នេះព្រះពុទ្ធសាសនាមិនយល់ស្របចំពោះទស្សនៈមិនសមហេតុផលនៃទណ្ឌកម្មគ្មានកំណត់ ចំពោះការធ្វើនូវអំពើអាក្រក់ដែលមានកំណត់នោះឡើយ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏មិនគំរាមកំហែងសាសនិកនៃសាសនាដទៃ ពីទម្រង់នៃការធ្វើទារុណ្ឌកម្មនោះទេ។ បុគ្គលម្នាក់ៗមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសនូវជំនឿ និងមាគ៌ាផ្សេងៗសម្រាប់ខ្លួនឯង។
តើយើងអាចរស់នៅក្នុងឋានសួគ៌ជារៀងរហូតឬ? តើឋានសួគ៌ជាគោលដៅខ្ពស់បំផុតរបស់មនុស្សមែនទេ? មនុស្សសត្វទាំងឡាយដែលបានធ្វើនូវអំពើល្អច្រើន និងសន្សំនូវកុសលកម្មច្រើនអាចទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។
ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់មិនទាន់សម្រេចព្រះនិព្វានទេនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានក្រើនរំឭកយើងទាំងអស់គ្នា ឲ្យដឹកនាំជីវិតប្រកបដោយសុចរិត និងសីលធម៌ដើម្បីឲ្យយើងបានទៅកើតក្នុងឋានខ្ពង់ខ្ពស់នោះឯង ហើយសំខាន់ជាងនោះទៅទៀត គឺដើម្បីការពារខ្លួនកុំឲ្យទៅក្នុងឋាននរក(ឋានថោកទាប)។
រីឯឋានសួគ៌មានរយៈពេលយូរអនេកអនន្តមែន ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាអមតៈនោះដែរ។ សត្វក្នុងឋានសួគ៌នោះក៏នឹងត្រូវស្លាប់ (ចុតិ) ហើយត្រូវចាប់បដិសន្ធិនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅពេលណាមួយ ពេលកុសលកម្មរបស់ពួកគេអស់សុពលភាព។ ដោយសារហេតុនោះហើយ ទើបពុទ្ធសាសនាមិនបានចាត់ទុកការកើតនៅក្នុងឋានសួគ៌ថា ជាគោលដៅឧត្ដមបំផុត គឺសម្រេចបាននូវព្រះនិព្វាន។
គេបាននិយាយថា នន្ទភិក្ខុដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានអាក់អន់ចិត្ត នឿយណាយ និងធុញទ្រាន់នឹងជីវិតផ្នួស ហើយបានទូលប្រាប់ព្រះពុទ្ធថា ព្រះអង្គចង់លះបង់ចោលនូវឧត្ដមភេទនេះ។ នៅពេលមួយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបាននាំនន្ទភិក្ខុនេះ ទៅកាន់ឋានទេវលោកមួយ ហើយបានបង្ហាញនន្ទភិក្ខុ នូវសេចក្ដីរីករាយត្រេកអររបស់ឋាននោះ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានសន្យានឹងនន្ទភិក្ខុថា នន្ទឯងក៏អាចសោយនូវសេចក្ដីសុខសប្បាយរីករាយទាំងអស់នេះបាន ឲ្យតែនន្ទប្រតិបត្តិនូវព្រះធម៌បានល្អប្រពៃ។
រឿងនេះបានដាស់តឿនក្រើនរំលឹកនន្ទភក្ខុ ហើយព្រះអង្គបានប្រតិបត្តិយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដើម្បីឲ្យបានទៅកើតនៅក្នុងឋានសួគ៌នោះ។ ខណៈពេលកំពុងប្រតិបត្តិ នន្ទភិក្ខុបានកំណត់ដឹងច្បាស់បន្តិចម្ដងៗថា ព្រះនិព្វានជាសេចក្ដីសុខស្ងប់ដ៏ឧត្ដមបំផុត ជាងសេចក្ដីសុខនៅ ឋានសួគ៌ហើយព្រះអង្គបានរលាស់ចោលនូវសេចក្ដីសន្យាជាមួយព្រះពុទ្ធ។
អ៊ីចឹង! ចុះតើព្រះនិព្វានជាអ្វីដែរ? ប្រសិនបើមិនទាន់បានប្រតិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា និងមិនទាន់ធ្វើដំណើរតាមមាគ៌ាដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្ដែងទេ នោះព្រះនិព្វានអាចជាទស្សនៈដ៏លំបាកក្នុងការកាន់យក ឬឈ្វេងយល់ណាស់។ វាមិនខុសអ្វីពីការព្យាយាមពន្យល់អំពីពណ៌ដល់មនុស្សខ្វាក់ ឬសម្លេងដល់មនុស្សថ្លង់នោះទេ។ ភាសាសាមញ្ញមិនអាចពន្យល់រៀបរាប់ដោយសព្វគ្រប់ពីព្រះនិព្វានឡើយ។ មានតែតាមរយះបទពិសោធន៌ប៉ុណ្ណោះទើបអាចឈ្វេងយល់បាន។
ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសង្ខេបខ្លី ព្រះនិព្វានគឺការអនុវត្តមាននៃតណ្ហា និងសេចក្ដីទុក្ខទាំងឡាយ។ អ្នកសម្រេចនូវព្រះនិព្វានគឺជាបុគ្គលដែលបានកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីលោភ (លោភៈ) សេចក្ដីក្រោធ (ទោសៈ) និងសេចក្ដីវង្វេង (មោហៈ) ។ ព្រះនិព្វានជាសភាពនៃបរមសុខតែម្យ៉ាង ដោយមិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្ដែងប្រាប់យើងនូវរបៀបកាត់បន្ថយ និងបញ្ចប់នូវសេចក្ដីលោភលន់ សេចក្ដីក្រោធខឹង និងសេចក្ដីវង្វេងបន្តិចម្ដងៗ នៅគ្រប់ទម្រង់ផ្សេងៗរបស់វា។ រឿងនេះអាចធ្វើទៅបាន មានតែតាមរយៈការចម្រើននូវសប្បុរសធម៌ និងសេចក្ដីអាណិតអាសូរ ខន្តី និងករុណាធម៌ សីល សមាធិ និងបញ្ញា។
ដូច្នេះឆ្លងកាត់ការប្រតិបត្តិនូវព្រះធម៌ដោយប្រពៃ ក្នុងចំណោមយើងទាំងអស់គ្នានេះ គង់មានបុគ្គលណាមួយអាចសម្រេចនូវសេចក្ដីស្ងប់ និងសេចក្ដីសុខនៃព្រះនិព្វាន សូម្បីតែនៅក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ននេះ។ ចូរសង្កេតពិនិត្យ និងព្យាយាមប្រតិបត្តិនូវព្រះពុទ្ធវចនៈក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក តាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ចូរសោយនូវសេចក្ដីសុខក្នុងឋានសួគ៌ ក្នុងពេលអ្នកនៅរស់ហ្នឹងហើយ មិនចាំបាច់រង់ចាំដល់ថ្ងៃស្លាប់នោះទេ។ ឋានសួគ៌គឺនៅបច្ចុប្បន្នជាតិនេះឯង រីឯរសនៃព្រះនិព្វានក៏នៅក្នុងជាតិនេះដែរ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ឋានសួគ៌សម្រាប់មនុស្សល្អ
ផ្ទុយទៅវិញ បុគ្គលណាម្នាក់ដែលមិនមានចិត្តឆេវឆាវ មានតែចិត្តស្ងប់ ហើយតែងតែរស់នៅជាសុខជាមួយខ្លួនគាត់នឹងអ្នកដទៃ។ ដោយសារតែសភាពនៃចិត្តអាក្រក់របស់គាត់ ជីវិតបុគ្គលឆេវឆាវប្រៀបបីដូចជាឋាននរកសម្រាប់គាត់ និងអ្នកនៅជុំវិញ។ មិនចាំបាច់និយាយថ្វីដល់អ្នកដែលមិនឆេវឆាវ និងអ្នកជុំវិញគាត់នឹងតែងតែរីករាយសប្បាយ ដូចជាជីវិតក្នុងឋានសួគ៌។
ពាក្យទូន្មានរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធផ្ដល់ឲ្យយើងនូវបទពិសោធន៍នៃឋានសួរនៅលើផែនដីនេះ ដោយបង្ហាញយើងនូវមធ្យោបាយដើម្បីសម្រេចនូវសភាពនៃចិត្តដ៏រីករាយ។ ក្រៅពីសភាវចិត្ត ពុទ្ធសាសនាមានជំនឿថា មានឋានជាច្រើនទៀតនៅក្នុងចក្កវាឡនេះ ហើយកន្លែងទាំងនេះអាចជាកន្លែងនៃសេចក្ដីទុក្ខ ឬសេចក្ដីសុខ។
តាមប្រពៃណី ឋាននៃសេចក្ដីទុក្ខ (ឋានទាប) មានឋាននរកជាដើម ហើយឋាននៃសេចក្ដីសុខ ឬឋានខ្ពស់ មានឋានមនុស្ស និងឋានទេវតាជាដើម។ ឋានណាមួយដែលយើងនឹងចាប់បដិសន្ធិ អាស្រ័យលើកម្មដែលយើងបានសន្សំដោយខ្លួនឯងក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិក៏ដូចជាកម្មដែលយើងបានសន្សំតាំងពីអតីតជាតិ។
កម្មនេះឯងជាផលនៃសកម្មភាព និងឥរិយាបទជាទម្លាប់របស់យើងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ គេមិនអាចកំណត់ ឬធ្វើស្ថិតិទំហំនៃអត្រាប្រជាជននៅលើផែនដីដែលជារង្វង់បិទជិតនោះទេ ព្រោះការចាប់បដិសន្ធិមិនមានកំណត់ថាមានតែក្នុងឋានមនុស្សឡើយ។ ក្រៅពីភពមនុស្ស នៅមានភពជាច្រើនទៀតក្នុងចក្កវាឡនេះ ជាកន្លែងដែលយើងទៅចាប់បដិសន្ធិ ឬជាកន្លែងដែលបដិសន្ធិអាចកើតឡើង។
ប្រសិនបើយើងធ្លាក់ទៅកើតក្នុងឋាននរក តើយើងនឹងនៅទីនោះរហូតឬ? ពុទ្ធសាសនិកមានជំនឿថា រយៈពេលដែលនឹងត្រូវសោយនូវសេចក្ដីទុក្ខនៅក្នុងឋាននរក វាអាស្រ័យលើទម្ងន់នៃអំពើអាក្រក់ដែលបានសន្សំទុកមក។
គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់នឹងត្រូវទទួលនូវសេចក្ដីទុក្ខក្នុងឋាននរករហូតឡើយ មិនថាបុគ្គលនោះបានធ្វើអាក្រក់ច្រើនប៉ុណ្ណាក្នុងជីវិតនេះ។ ទោះបីជាសេចក្ដីទុក្ខនេះអាចមានរយៈពេលយូរក៏ដោយ តែសេចក្ដីទុក្ខនេះនឹងត្រូវបញ្ចប់នៅពេលណាអំពើអាក្រក់អស់សុពលភាព។
ដូច្នេះព្រះពុទ្ធសាសនាមិនយល់ស្របចំពោះទស្សនៈមិនសមហេតុផលនៃទណ្ឌកម្មគ្មានកំណត់ ចំពោះការធ្វើនូវអំពើអាក្រក់ដែលមានកំណត់នោះឡើយ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏មិនគំរាមកំហែងសាសនិកនៃសាសនាដទៃ ពីទម្រង់នៃការធ្វើទារុណ្ឌកម្មនោះទេ។ បុគ្គលម្នាក់ៗមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសនូវជំនឿ និងមាគ៌ាផ្សេងៗសម្រាប់ខ្លួនឯង។
តើយើងអាចរស់នៅក្នុងឋានសួគ៌ជារៀងរហូតឬ? តើឋានសួគ៌ជាគោលដៅខ្ពស់បំផុតរបស់មនុស្សមែនទេ? មនុស្សសត្វទាំងឡាយដែលបានធ្វើនូវអំពើល្អច្រើន និងសន្សំនូវកុសលកម្មច្រើនអាចទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។
ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់មិនទាន់សម្រេចព្រះនិព្វានទេនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានក្រើនរំឭកយើងទាំងអស់គ្នា ឲ្យដឹកនាំជីវិតប្រកបដោយសុចរិត និងសីលធម៌ដើម្បីឲ្យយើងបានទៅកើតក្នុងឋានខ្ពង់ខ្ពស់នោះឯង ហើយសំខាន់ជាងនោះទៅទៀត គឺដើម្បីការពារខ្លួនកុំឲ្យទៅក្នុងឋាននរក(ឋានថោកទាប)។
រីឯឋានសួគ៌មានរយៈពេលយូរអនេកអនន្តមែន ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាអមតៈនោះដែរ។ សត្វក្នុងឋានសួគ៌នោះក៏នឹងត្រូវស្លាប់ (ចុតិ) ហើយត្រូវចាប់បដិសន្ធិនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅពេលណាមួយ ពេលកុសលកម្មរបស់ពួកគេអស់សុពលភាព។ ដោយសារហេតុនោះហើយ ទើបពុទ្ធសាសនាមិនបានចាត់ទុកការកើតនៅក្នុងឋានសួគ៌ថា ជាគោលដៅឧត្ដមបំផុត គឺសម្រេចបាននូវព្រះនិព្វាន។
គេបាននិយាយថា នន្ទភិក្ខុដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានអាក់អន់ចិត្ត នឿយណាយ និងធុញទ្រាន់នឹងជីវិតផ្នួស ហើយបានទូលប្រាប់ព្រះពុទ្ធថា ព្រះអង្គចង់លះបង់ចោលនូវឧត្ដមភេទនេះ។ នៅពេលមួយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបាននាំនន្ទភិក្ខុនេះ ទៅកាន់ឋានទេវលោកមួយ ហើយបានបង្ហាញនន្ទភិក្ខុ នូវសេចក្ដីរីករាយត្រេកអររបស់ឋាននោះ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានសន្យានឹងនន្ទភិក្ខុថា នន្ទឯងក៏អាចសោយនូវសេចក្ដីសុខសប្បាយរីករាយទាំងអស់នេះបាន ឲ្យតែនន្ទប្រតិបត្តិនូវព្រះធម៌បានល្អប្រពៃ។
រឿងនេះបានដាស់តឿនក្រើនរំលឹកនន្ទភក្ខុ ហើយព្រះអង្គបានប្រតិបត្តិយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដើម្បីឲ្យបានទៅកើតនៅក្នុងឋានសួគ៌នោះ។ ខណៈពេលកំពុងប្រតិបត្តិ នន្ទភិក្ខុបានកំណត់ដឹងច្បាស់បន្តិចម្ដងៗថា ព្រះនិព្វានជាសេចក្ដីសុខស្ងប់ដ៏ឧត្ដមបំផុត ជាងសេចក្ដីសុខនៅ ឋានសួគ៌ហើយព្រះអង្គបានរលាស់ចោលនូវសេចក្ដីសន្យាជាមួយព្រះពុទ្ធ។
អ៊ីចឹង! ចុះតើព្រះនិព្វានជាអ្វីដែរ? ប្រសិនបើមិនទាន់បានប្រតិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា និងមិនទាន់ធ្វើដំណើរតាមមាគ៌ាដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្ដែងទេ នោះព្រះនិព្វានអាចជាទស្សនៈដ៏លំបាកក្នុងការកាន់យក ឬឈ្វេងយល់ណាស់។ វាមិនខុសអ្វីពីការព្យាយាមពន្យល់អំពីពណ៌ដល់មនុស្សខ្វាក់ ឬសម្លេងដល់មនុស្សថ្លង់នោះទេ។ ភាសាសាមញ្ញមិនអាចពន្យល់រៀបរាប់ដោយសព្វគ្រប់ពីព្រះនិព្វានឡើយ។ មានតែតាមរយះបទពិសោធន៌ប៉ុណ្ណោះទើបអាចឈ្វេងយល់បាន។
ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសង្ខេបខ្លី ព្រះនិព្វានគឺការអនុវត្តមាននៃតណ្ហា និងសេចក្ដីទុក្ខទាំងឡាយ។ អ្នកសម្រេចនូវព្រះនិព្វានគឺជាបុគ្គលដែលបានកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីលោភ (លោភៈ) សេចក្ដីក្រោធ (ទោសៈ) និងសេចក្ដីវង្វេង (មោហៈ) ។ ព្រះនិព្វានជាសភាពនៃបរមសុខតែម្យ៉ាង ដោយមិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្ដែងប្រាប់យើងនូវរបៀបកាត់បន្ថយ និងបញ្ចប់នូវសេចក្ដីលោភលន់ សេចក្ដីក្រោធខឹង និងសេចក្ដីវង្វេងបន្តិចម្ដងៗ នៅគ្រប់ទម្រង់ផ្សេងៗរបស់វា។ រឿងនេះអាចធ្វើទៅបាន មានតែតាមរយៈការចម្រើននូវសប្បុរសធម៌ និងសេចក្ដីអាណិតអាសូរ ខន្តី និងករុណាធម៌ សីល សមាធិ និងបញ្ញា។
ដូច្នេះឆ្លងកាត់ការប្រតិបត្តិនូវព្រះធម៌ដោយប្រពៃ ក្នុងចំណោមយើងទាំងអស់គ្នានេះ គង់មានបុគ្គលណាមួយអាចសម្រេចនូវសេចក្ដីស្ងប់ និងសេចក្ដីសុខនៃព្រះនិព្វាន សូម្បីតែនៅក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ននេះ។ ចូរសង្កេតពិនិត្យ និងព្យាយាមប្រតិបត្តិនូវព្រះពុទ្ធវចនៈក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក តាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ចូរសោយនូវសេចក្ដីសុខក្នុងឋានសួគ៌ ក្នុងពេលអ្នកនៅរស់ហ្នឹងហើយ មិនចាំបាច់រង់ចាំដល់ថ្ងៃស្លាប់នោះទេ។ ឋានសួគ៌គឺនៅបច្ចុប្បន្នជាតិនេះឯង រីឯរសនៃព្រះនិព្វានក៏នៅក្នុងជាតិនេះដែរ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ឋានសួគ៌សម្រាប់មនុស្សល្អ
ទ្វីប៤
ទ្វីប៤នោះគឺ
១- ជម្ពូទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងត្បូងភ្នំសិនេរុ មានដើមព្រីងប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតដោយកសិកម្មនិងពាណិជ្ជកម្មជាដើម ស្ត្រីមានគភ៌៩ខែឬ១០ខែទើបប្រសូតបុត្តធីតា។
២- ឧត្ដរកុរុទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងជើងភ្នំសិនេរុ មានដើមកប្បព្រឹក្សប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះមិនរវល់កង្វល់ដោយកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មឡើយ ចង់បានអ្វី ចង់បរិភោគចំណីអាហារបែបណា គ្រាន់តែដើរទៅដល់ដើមកប្បព្រឹក្សបានដូចប្រាថ្នា ស្ត្រីមានគភ៌៧ថ្ងៃប្រសូតបុត្តធីតា ប្រសូតបាន៧ថ្ងៃចេះដើរចេះរត់។
៣- អមរគោយានីទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងលិចភ្នំសិនេរុ មានដើមក្ទម្ពប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះមិនកង្វល់ដោយកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មឡើយ ព្រោះមានដួងកែវឲ្យសម្រេចសេចក្ដីប្រាថ្នាបានគ្រប់យ៉ាង។
៤- បុព្វវិទេហទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងកើតភ្នំសិនេរុ មានដើមច្រេសប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះមិនពិបាកនឿយអត់ដោយកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មឡើយ ព្រោះមានប្រាសាទ១វិចិត្ររចនាដោយកែវ៧ប្រការកម្ពស់១៥យោជន៍ ឲ្យសម្រេចសេចក្ដីត្រូវការរបស់មនុស្សបានគ្រប់យ៉ាង។
បណ្ដាទ្វីបទាំង៤នោះ ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គមិនដែលឧប្បត្តិកើតក្នុងទ្វីបទាំង៣ទេ ទ្រង់ឧប្បត្តិកើតតែក្នុងជម្ពូទ្វីបមួយប៉ុណ្ណោះ ព្រោះទ្វីបទាំងបីជាទ្វីបសម្រាប់សត្វសោយផលរបស់សុចរិតធម៌ មិនមែនជាទ្វីបសម្រាប់សាងសុចរិតធម៌ដូចជម្ពូទ្វីបឡើយ។
ក្នុងជម្ពូទ្វីបមានភ្នំហិមវន្ត កម្ពស់ប្រាំរយយោជន៍ (៥០០យោជន៍) បណ្ដោយនិងទទឹងប្រវែងបីពាន់យោជន៍ (៣.០០០យោជន៍) មានកំពូលប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់យោជន៍ (៨៤.០០០យោជន៍)។
ទំហំដើមឈើប្រចាំទ្វីបទាំង៤គឺ
ជម្ពូព្រឹក្ស ដើមព្រីងក្នុងជម្ពូទ្វីប១, កប្បព្រឹក្ស ដើមកប្បក្នុងឧត្តរកកុរុទ្វីប១, កទម្ពព្រឹក្ស ដើមក្ទម្ពក្នុងអមរគោយានីទ្វីប, សិរីសព្រឹក្ស ដើមច្រេសក្នុងបុព្វវិទេហទ្វីប១និងបារិច្ហត្តព្រឹក្ស ដើមរលួសផ្អុងក្នុងស្ថានតាវត្តឹង្ស១, បាដលីព្រឹក្ស ដើមជ្រនៀងរបស់ពួកអសុរ១, សិម្ពលីព្រឹក្ស ដើមរការបស់ពួកគ្រុឌ១ ឈើទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាស្ដេចនៃរុក្ខជាតិ មានអាយុវែងតាំងនៅអស់១កប្ប មានទំហំនិងកម្ពស់ជាដើមប៉ុនគ្នាទាំងអស់គឺ មានសំណុំជុំវិញដើមចំនួនដប់ប្រាំយោជន៍ (១៥យោជន៍) បណ្ដោយនិងដើមបណ្ដោយមែក ដែលបែកទៅជុំវិញដើមម្ខាងនិងកម្ពស់មែកទៅខាងលើចំនួនមួយរយយោជន៍(១០០យោជន៍)។
ទំហំទ្វីបទាំង៤គឺ
ជម្ពូទ្វីបនិងស្ថានតាវត្តិង្ស, ស្ថានអសុរ, ស្ថាននរកអវិចី មានទំហំមួយម៉ឺនយោជន៍ដូចគ្នា (១០.០០០យោជន៍) អមរគោយានីទ្វីបនិងបុព្វវិទេហទ្វីប មានទំហំពីរពាន់យោជន៍ (២.០០០យោជន៍), ឧត្តរកុរុទ្វីប មានទំហំប្រាំបីពាន់យោជន៍(៨.០០០យោជន៍)។ ទ្វីបទាំង៤នេះ ទ្វីបនីមួយៗមានទ្វីបតូចៗប្រាំរយៗជាបរិវារ រួមនៅក្នុងចក្កវាឡមួយ ជុំវិញ ចក្កវាឡមានភ្នំធំវែងជុំវិញ ភ្នំនោះចាក់ឫសចុះទៅក្នុងមហាសមុទ្រជម្រៅប្រាំបីម៉ឺនពីពាន់យោជន៍ (៨២.០០០យោជន៍) ដុះខ្ពស់ឡើងលើមានកម្ពស់ប្រាំបីម៉ឺនពីរពាន់យោជន៍ដែរ។
បញ្ជាក់សេចក្ដី
លោកថាលោកធាតុនិងចក្កវាឡ ជាពាក្យមួយ គ្រាន់តែផ្សេងគ្នាដោយសេចក្ដីប៉ុណ្ណោះទេ។ ក្នុងលោកធាតុមួយឬចក្កវាឡមួយមានទ្វីបធំ៤ទ្វីបតូចៗ៥រយ, មានភ្នំសិនេរុ, ភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ, ស្ថានសួគ៌៦ជាន់, ស្ថានព្រហ្ម, ស្ថានមនុស្សនិងស្ថាននរកជាដើម ហើយមានព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ។
ព្រះអាទិត្យនោះមានទំហំ៥០យោជន៍ ព្រះចន្ទមានទំហំ៤៩យោជន៍ ជាវិមានប្រាសាទរបស់សុរិយទេវបុត្រនិងចន្ទទេវបុត្រ, សង្ខារលោកតាក់តែងឡើងសម្រាប់បំភ្លឺលោក មានប្រក្រតីដើរប្រទក្សិណភ្នំសិនេរុជានិច្ច ព្រះអាទិត្យក្នុងមួយយប់មួយថ្ងៃដើរបានមួយជុំភ្នំសិនេរុ, ព្រះចន្ទដើរមួយខែទើបបានមួយជុំភ្នំសិនេរុ។ រួបរួមសម្ភារៈទាំងអស់ដូចរៀបរាប់មកនេះហៅថា លោកធាតុមួយឬចក្រវាឡមួយ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ កប្បកថា
១- ជម្ពូទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងត្បូងភ្នំសិនេរុ មានដើមព្រីងប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតដោយកសិកម្មនិងពាណិជ្ជកម្មជាដើម ស្ត្រីមានគភ៌៩ខែឬ១០ខែទើបប្រសូតបុត្តធីតា។
២- ឧត្ដរកុរុទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងជើងភ្នំសិនេរុ មានដើមកប្បព្រឹក្សប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះមិនរវល់កង្វល់ដោយកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មឡើយ ចង់បានអ្វី ចង់បរិភោគចំណីអាហារបែបណា គ្រាន់តែដើរទៅដល់ដើមកប្បព្រឹក្សបានដូចប្រាថ្នា ស្ត្រីមានគភ៌៧ថ្ងៃប្រសូតបុត្តធីតា ប្រសូតបាន៧ថ្ងៃចេះដើរចេះរត់។
៣- អមរគោយានីទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងលិចភ្នំសិនេរុ មានដើមក្ទម្ពប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះមិនកង្វល់ដោយកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មឡើយ ព្រោះមានដួងកែវឲ្យសម្រេចសេចក្ដីប្រាថ្នាបានគ្រប់យ៉ាង។
៤- បុព្វវិទេហទ្វីប ស្ថិតនៅទិសខាងកើតភ្នំសិនេរុ មានដើមច្រេសប្រចាំទ្វីប មនុស្សក្នុងទ្វីបនោះមិនពិបាកនឿយអត់ដោយកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មឡើយ ព្រោះមានប្រាសាទ១វិចិត្ររចនាដោយកែវ៧ប្រការកម្ពស់១៥យោជន៍ ឲ្យសម្រេចសេចក្ដីត្រូវការរបស់មនុស្សបានគ្រប់យ៉ាង។
បណ្ដាទ្វីបទាំង៤នោះ ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គមិនដែលឧប្បត្តិកើតក្នុងទ្វីបទាំង៣ទេ ទ្រង់ឧប្បត្តិកើតតែក្នុងជម្ពូទ្វីបមួយប៉ុណ្ណោះ ព្រោះទ្វីបទាំងបីជាទ្វីបសម្រាប់សត្វសោយផលរបស់សុចរិតធម៌ មិនមែនជាទ្វីបសម្រាប់សាងសុចរិតធម៌ដូចជម្ពូទ្វីបឡើយ។
ក្នុងជម្ពូទ្វីបមានភ្នំហិមវន្ត កម្ពស់ប្រាំរយយោជន៍ (៥០០យោជន៍) បណ្ដោយនិងទទឹងប្រវែងបីពាន់យោជន៍ (៣.០០០យោជន៍) មានកំពូលប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់យោជន៍ (៨៤.០០០យោជន៍)។
ទំហំដើមឈើប្រចាំទ្វីបទាំង៤គឺ
ជម្ពូព្រឹក្ស ដើមព្រីងក្នុងជម្ពូទ្វីប១, កប្បព្រឹក្ស ដើមកប្បក្នុងឧត្តរកកុរុទ្វីប១, កទម្ពព្រឹក្ស ដើមក្ទម្ពក្នុងអមរគោយានីទ្វីប, សិរីសព្រឹក្ស ដើមច្រេសក្នុងបុព្វវិទេហទ្វីប១និងបារិច្ហត្តព្រឹក្ស ដើមរលួសផ្អុងក្នុងស្ថានតាវត្តឹង្ស១, បាដលីព្រឹក្ស ដើមជ្រនៀងរបស់ពួកអសុរ១, សិម្ពលីព្រឹក្ស ដើមរការបស់ពួកគ្រុឌ១ ឈើទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាស្ដេចនៃរុក្ខជាតិ មានអាយុវែងតាំងនៅអស់១កប្ប មានទំហំនិងកម្ពស់ជាដើមប៉ុនគ្នាទាំងអស់គឺ មានសំណុំជុំវិញដើមចំនួនដប់ប្រាំយោជន៍ (១៥យោជន៍) បណ្ដោយនិងដើមបណ្ដោយមែក ដែលបែកទៅជុំវិញដើមម្ខាងនិងកម្ពស់មែកទៅខាងលើចំនួនមួយរយយោជន៍(១០០យោជន៍)។
ទំហំទ្វីបទាំង៤គឺ
ជម្ពូទ្វីបនិងស្ថានតាវត្តិង្ស, ស្ថានអសុរ, ស្ថាននរកអវិចី មានទំហំមួយម៉ឺនយោជន៍ដូចគ្នា (១០.០០០យោជន៍) អមរគោយានីទ្វីបនិងបុព្វវិទេហទ្វីប មានទំហំពីរពាន់យោជន៍ (២.០០០យោជន៍), ឧត្តរកុរុទ្វីប មានទំហំប្រាំបីពាន់យោជន៍(៨.០០០យោជន៍)។ ទ្វីបទាំង៤នេះ ទ្វីបនីមួយៗមានទ្វីបតូចៗប្រាំរយៗជាបរិវារ រួមនៅក្នុងចក្កវាឡមួយ ជុំវិញ ចក្កវាឡមានភ្នំធំវែងជុំវិញ ភ្នំនោះចាក់ឫសចុះទៅក្នុងមហាសមុទ្រជម្រៅប្រាំបីម៉ឺនពីពាន់យោជន៍ (៨២.០០០យោជន៍) ដុះខ្ពស់ឡើងលើមានកម្ពស់ប្រាំបីម៉ឺនពីរពាន់យោជន៍ដែរ។
បញ្ជាក់សេចក្ដី
លោកថាលោកធាតុនិងចក្កវាឡ ជាពាក្យមួយ គ្រាន់តែផ្សេងគ្នាដោយសេចក្ដីប៉ុណ្ណោះទេ។ ក្នុងលោកធាតុមួយឬចក្កវាឡមួយមានទ្វីបធំ៤ទ្វីបតូចៗ៥រយ, មានភ្នំសិនេរុ, ភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ, ស្ថានសួគ៌៦ជាន់, ស្ថានព្រហ្ម, ស្ថានមនុស្សនិងស្ថាននរកជាដើម ហើយមានព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ។
ព្រះអាទិត្យនោះមានទំហំ៥០យោជន៍ ព្រះចន្ទមានទំហំ៤៩យោជន៍ ជាវិមានប្រាសាទរបស់សុរិយទេវបុត្រនិងចន្ទទេវបុត្រ, សង្ខារលោកតាក់តែងឡើងសម្រាប់បំភ្លឺលោក មានប្រក្រតីដើរប្រទក្សិណភ្នំសិនេរុជានិច្ច ព្រះអាទិត្យក្នុងមួយយប់មួយថ្ងៃដើរបានមួយជុំភ្នំសិនេរុ, ព្រះចន្ទដើរមួយខែទើបបានមួយជុំភ្នំសិនេរុ។ រួបរួមសម្ភារៈទាំងអស់ដូចរៀបរាប់មកនេះហៅថា លោកធាតុមួយឬចក្រវាឡមួយ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ កប្បកថា
Subscribe to:
Posts (Atom)